crimevssocialcontrol

ΚΟΙΝΗ ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΚΕΝΤΡΩΝ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

2012-01-22T23:32:00.000+02:00

ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΣΠΙΣΗ ΤΩΝ ΜΟΝΑΔΩΝ ΠΟΥ ΤΗΝ ΠΑΡΕΧΟΥΝ
Εκπρόσωποι και στελέχη από ΚΨΥ και Κινητές Μονάδες ψυχικής υγείας πήραν μέρος, στις 14 και 15 Δεκεμβρίου 2011, στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, στις εργασίες της διημερίδας «Η Κοινοτική Ψυχική Υγεία στη σημερινή περίοδο της οικονομικής κρίσης», ανοίγοντας, για πρώτη φορά εδώ και πολλά χρόνια, μιαν επικοινωνία και ένα διάλογο, μεταξύ αυτών ακριβώς που είναι έμπρακτα στην πρώτη γραμμή της κοινοτικής ψυχικής υγείας, για το πώς διαμορφώνεται υπό τις παρούσες συνθήκες το αίτημα που απευθύνεται στις κοινοτικές υπηρεσίες, για το τι σημαίνει και πώς συγκροτείται ένα ολοκληρωμένο σύστημα κοινοτικών υπηρεσιών εν μέσω των σημερινών συνθηκών της κρίσης, που απειλεί την ίδια ύπαρξη υπηρεσιών με μακρόχρονη ιστορική διαδρομή και αναντικατάστατη προσφορά.
Σε μια περίοδο που διαγράφεται μια αλματώδης αύξηση των αιτημάτων, ολοένα πιο πολύπλοκων, καθώς ο μέχρι τώρα τρόπος ζωής των ανθρώπων και τα ποικίλα υποστηρικτικά τους συστήματα (οικογένεια κλπ) μπαίνουν σε κρίση και καταρρέουν, οι ίδιες πολιτικές που παράγουν αυτή την αύξηση οδηγούν ταυτόχρονα στην αποδόμηση των υπηρεσιών που καλούνται ν΄ απαντήσουν, φέρνοντας μερικές από αυτές στο χείλος της απλής επιβίωσης και στα όρια της απλώς εικονικής παρουσίας.
Από όλες τις πλευρές εκφράστηκε η ανάγκη και η επιθυμία αυτή η πρώτη συνάντηση ν΄ αποτελέσει την αρχή μιας σταθερής επικοινωνίας μεταξύ των ΚΨΥ (ενός δικτύου που μέλει να εγκαθιδρυθεί), για την περαιτέρω ανταλλαγή εμπειρίας, πρακτικών, τρόπων οργάνωσης, μεθόδων προσέγγισης, με στόχο την εξεύρεση κοινών τόπων για μια πολιτική για την κοινοτική ψυχική υγεία.
Ως τέτοιοι κοινοί τόποι προσδιορίστηκαν, σ΄ αυτή την πρώτη ανταλλαγή, το πλήρες και ολοκληρωμένο δίκτυο υπηρεσιών, που λειτουργεί απαντώντας στο σύνολο των αναγκών για ψυχική υγεία (με έμφαση στις πιο σοβαρές ψυχικές διαταραχές) ενός ορισμένου πληθυσμιακού τομέα ευθύνης (όχι πάνω από 100.000 κατοίκους), στον οποίο θα πρέπει να παρέχονται υπηρεσίες πρόληψης, πρωτοβάθμιας, δευτεροβάθμιας και τριτοβάθμιας, παρέμβασης στην κρίση και θεραπευτικής και κοινωνικής φροντίδας, για την στήριξη του ψυχικά πάσχοντος στον τόπο κατοικίας και γενικώς, εντός του κοινωνικού ιστού, μέσα από μια κίνηση της υπηρεσίας ‘προς’ το αίτημα (κατ΄ οίκον επισκέψεις κλπ).
Στα πλαίσια του τομέα, το ΚΨΥ αποτελεί την κεντρική υπηρεσία γύρω από την οποία διαρθρώνεται το δίκτυο, με απαραίτητη την διασύνδεση με μια μονάδα νοσηλείας, αλλά και ένα πλέγμα στεγαστικών μονάδων, όπως και δομών και υπηρεσιών για διασφάλιση της ένταξης και στήριξης στην εργασία, ενώ, παράλληλα, θεωρήθηκε εκ των ουκ άνευ η αναζήτηση διασύνδεσης με την Πρωτοβάθμια Υγεία παρόλο τον ανεπαρκή, αυτοαναφορικό, κατακερματισμένο και εσωστρεφή της χαρακτήρα.
Η υπηρεσία ψυχικής υγείας πρέπει να διασυνδέεται, επιπλέον, με όλες τις κοινωνικές/προνοιακές υπηρεσίες, φορείς, συλλογικότητες και κινήσεις σε τοπικό επίπεδο προκειμένου να κινητοποιήσει πόρους και υποστηρικτικά συστήματα τους για τους χρήστες των υπηρεσιών, όσο και για την εκτύλιξη διαδικασιών που συντελούν στην αντιμετώπιση των ψυχολογικών επιπτώσεων της κρίσης πάνω σε πλατιά στρώματα του πληθυσμού.
Το δίκτυο αυτό των υπηρεσιών θα πρέπει, ως θεωρητική και πρακτική κατεύθυνση και ως τρόπος οργάνωσης, να λειτουργεί εναλλακτικά προς το ψυχιατρικό ίδρυμα, δηλαδή, προς την λογική και την πρακτική του εγκλεισμού, μέσα από την δημιουργία των όρων για την εγκαθίδρυση μιας διαφορετικής σχέσης με τον ψυχικά πάσχοντα που θα σέβεται και θα διασφαλίζει δικαιώματα και ποιότητα παροχής υπηρεσιών.
Το δίκτυο των τομεοποιημένων υπηρεσιών δεν είναι δυνατόν να υπάρξει και να είναι αποτελεσματικό χωρίς την άμεση εξασφάλιση προσωπικού (προσλήψεις) όλων των ειδικοτήτων, αυτών που έχει ανάγκη η κάθε υπηρεσία και χωρίς την διασφάλιση του δημόσιου χαρακτήρα των ΚΨΥ, που βρίσκεται αυτή τη στιγμή κάτω από απειλή, καθώς προωθείται η ιδιωτικοποίησή τους μέσω αλλαγής της σχετικής νομοθεσίας (2716/99), έτσι ώστε να εκχωρείται η δυνατότητα ίδρυσης ΚΨΥ και σε ΜΚΟ. Τα υπάρχοντα ΚΨΥ ωθούνται μέσω της στέρησης πόρων και προσωπικού σε αδιέξοδο και πιθανόν, ορισμένα και στο κλείσιμο. Αλλά η Ομάδα για την Αναθεώρηση του «Ψυχαργώς» προτείνει την ίδρυση, μέσω του ΕΣΠΑ, 15 καινούργιων ΚΨΥ από ΜΚΟ.
Αντίστοιχα ισχύουν για τις παιδοψυχιατρικές υπηρεσίες, πάντα ισχνές και ανεπαρκείς, εντός ενός συστήματος που για τα παιδιά, ιδιαίτερα αυτά με τις πιο πολύπλοκες ανάγκες, επιφυλάσσει, αντί για φροντίδα και ένταξη, την ιδρυματική αποθήκη.
Σε μια κατάσταση που οι επίσημες πολιτικές αιωρούνται, υπό το κράτος της αλεστικής μηχανής του μνημονίου, ανάμεσα στο κλείσιμο των ψυχιατρείων (σε μια καταργησιακή λογική και όχι μέσω της οικοδόμησης ολοκληρωμένων εναλλακτικών υπηρεσιών) και στην επικρεμάμενη απειλή, αντί να κλείσουν, να ξαναγεμίσουν με ενοίκους στεγαστικών δομών που φυλλοροούν λόγω έλλειψης χρηματοδότησης (οι οποίοι είχαν μεταστεγαστεί εκεί από τα ψυχιατρεία και τώρα διατρέχουν τον κίνδυνο να επιστρέψουν σ΄ αυτά), η επαγρύπνηση όλων των λειτουργών ψυχικής υγείας και ιδιαίτερα όσων δίνουν τη μάχη από το δύσκολο μέτωπο της κοινοτικής ψυχικής υγείας, η ανάγκη για συσπείρωση, για συγκλίσεις και κοινές διεκδικήσεις είναι όσο ποτέ αναγκαία.
Καλούμε όλα τα ΚΨΥ πανελλαδικά, και όσα δεν μπόρεσαν, για ποικίλους λόγους, να παρευρεθούν στην διημερίδα του Δεκέμβρη 2011, να συντονιστούν και να μπουν στο δίκτυο επικοινωνίας, μαζί μ’ αυτά που συμμετείχαν.
Να επεξεργαστούμε αυτή τη σύγκλιση (να προχωρήσουμε, πχ, στη συλλογή ενιαίων στοιχείων για όλα τα ΚΨΥ, να επεξεργαστούμε από κοινού τους πιθανόν διαφοροποιημένους τρόπους απάντησής μας σε συγκεκριμένες ανάγκες των χρηστών κοκ), να οργανώσουμε περαιτέρω συζητήσεις, κοινές δράσεις, διεκδικήσεις.
Να εγκαθιδρύσουμε άμεσα μια ροή πληροφοριών μεταξύ όλων των ΚΨΥ προκειμένου, αφενός, η πληροφορία να κυκλοφορεί παντού και αφετέρου, για να μπορεί να οργανώνεται κοινή, πανελλαδική δράση στήριξης και υπεράσπισης όποιας υπηρεσίας υφίσταται μέτρα αποδόμησης, εξασθένισης και ακύρωσης της.
Μια επόμενη συνάντηση των ΚΨΥ, συλλογικά οργανωμένη αυτή τη φορά, θα ήταν δυνατή μετά από μερικούς μήνες, με προσδιορισμένη θεματολογία που θα προωθούσε παραπέρα την συζήτηση που άνοιξε στην διημερίδα.

Κινητή Μονάδα Αλεξανδρούπολης, Κων/νος Μπίκος, Δ/ντής ψυχίατρος
Εξωνοσοκομειακή μονάδα τύπου ΚΨΥ, του ΨΤ Νοσοκομείου Αλεξανδρούπολης, Μαρία Σαμακουρή, επίκουρη καθηγήτρια ψυχιατρικής
ΚΨΥ Αγίων Αναργύρων, Θόδωρος Μεγαλοοικονόμου, Δ/ντής ψυχίατρος
ΚΨΥ Βύρωνα/Καισαριανής, Δημήτρης Πλουμπίδης, αναπληρωτής καθηγητής Ψυχιατρικής
ΚΨΥ Κατερίνης, Γιώργος Αγγελίδης, Δ/ντής ψυχίατρος
ΚΨΥ Κέρκυρας, Ανδρέας Κατσαρός, Δ/ντής ψυχίατρος
ΚΨΥ Κορυδαλλού, Βασίλης Φωτόπουλος, Δ/ντής ψυχίατρος
ΚΨΥ Παπάγου/Χολαργού-ΕΠΙΨΥ, Γιάννης Δημόπουλος, ψυχίατρος- ψυχαναλυτής, επιστημονικός υπεύθυνος
ΚΨΥ Περιστερίου, Γρηγόρης Τυχόπουλος, Δ/ντής ψυχίατρος
ΚΨΥ Ρεθύμνου, Αντώνης Λιοδάκης, Δ/ντής ψυχίατρος
ΚΨΥ Σερρών, Ροδόπη Νικολάρα, Δ/ντρια ψυχίατρος
ΚΨΥ Χαλανδρίου, Αλίκη Ρίζου, Δ/ντρια ψυχίατρος
ΚΨΥ Χαλκίδας, Αφροδίτη Καψάλη, Δ/ντρια ψυχίατρος
ΚΨΥ Χανίων, Γιώργος Κοκκινάκος, Δ/ντής ψυχίατρος

12/1/2012

Ο Μετασχηματισμός της Θεραπευτικής Πράξης στη Μετάβαση από το Ίδρυμα στην Κοινότητα. Πανελλαδική Συνάντηση των ΚΨΥ

2011-12-06T12:49:00.000+02:00

Η «ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ» ΣΤΙΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΤΗΣ ΣΗΜΕΡΙΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΡΙΣΗΣ

Ο προγραμματισμός μιας Πανελλαδικής Συνάντησης των ΚΨΥ, με διεθνή συμμετοχή και με τίτλο «Ο Μετασχηματισμός της Θεραπευτικής Πράξης στη Μετάβαση από το Ίδρυμα στην Κοινότητα» είχε προκύψει και συγκροτηθεί αρκετό καιρό πριν, στο μεταίχμιο της περιόδου της κορύφωσης των αδιεξόδων της λεγόμενης «ψυχιατρικής μεταρρύθμισης» και του ξεσπάσματος της σημερινής κρίσης.

Ακριβώς σ΄ αυτή την περίοδο, μετά το ξέσπασμα αυτής της χωρίς προηγούμενο κρίσης, τη στιγμή που οι θεσμοί και οι υπηρεσίες της δημόσιας υγείας και της ψυχικής υγείας, καθώς και της κοινωνικής φροντίδας, αποτελούν τα πρώτα και πιο εύκολα θύματα του κοινωνικού κλονισμού εν μέσω του οποίου παραπαίει και κατακρημνίζεται ολόκληρη η κοινωνική οργάνωση, τουλάχιστον όπως είχε βαθμιαία συγκροτηθεί τα τελευταία 50 χρόνια, μια πανελλαδική συνάντηση για το ζήτημα της «κοινοτικής ψυχικής υγείας» όπως αυτό τίθεται σήμερα, δεν αποτελεί μιαν εκτός τόπου και χρόνου ακαδημαϊκή ενασχόληση, αλλά, το αντίθετο, μιαν ευκαιρία.

Αυτό που φαντάζει και αντιμετωπίζεται από τις κρατούσες πολιτικές ως περιττή πολυτέλεια (ή μετουσιώνεται σε απλό «ομοίωμα» κοινοτικής ψυχικής υγείας με σκοπό την απλή απορρόφηση του ΕΣΠΑ χωρίς καμιά οικοδόμηση ολοκληρωμένων υπηρεσιών), στην πραγματικότητα αποτελεί όχι μόνο μια προνομιακή οπτική γωνία, εντός του κοινωνικού ιστού, για την κατανόηση του ψυχικού πόνου στις ποικίλες μορφές του, αλλά και έναν εξίσου προνομιακό τόπο και τρόπο οργάνωσης των ολοκληρωμένων θεραπευτικών απαντήσεων, ιδιαίτερα σε μια περίοδο όπου, με ραγδαίους ρυθμούς, οι λεγόμενες «ευπαθείς ομάδες» και όλο και πιο πλατιά κοινωνικά στρώματα μετατρέπονται στους «πλεονάζοντες» αυτής της κοινωνίας, για τους οποίους η μόνη διαθέσιμη, πλέον, αντιμετώπιση είναι, όλο και περισσότερο, η «περιστρεφόμενη πόρτα» του εγκλεισμού και της πλήρους εγκατάλειψης.

Μια τέτοια συνάντηση μπορεί και πρέπει ν΄ αποτελέσει μιαν ευκαιρία όπου λειτουργοί, που εργάζονται σε κοινοτικές υπηρεσίες, ΚΨΥ και Κινητές Μονάδες, αλλά και χρήστες των υπηρεσιών, οικογένειες και άλλα υποκείμενα στον χώρο της ψυχικής υγείας και στην ευρύτερη κοινωνία, θα μπορέσουν να ανταλλάξουν και να επεξεργαστούν, μέσα από έναν ουσιαστικό διάλογο που πρέπει επιτέλους να υπάρξει, εμπειρίες και προβληματισμούς πάνω στις μορφές, την έκταση και τα ποικίλα περιεχόμενα που πήρε η «κοινοτική ψυχική υγεία», ως μέρος ενός υπό μεταρρύθμιση συστήματος ψυχικής υγείας στην Ελλάδα, το οποίο ποτέ δεν ολοκληρώθηκε και το οποίο, στην ανολοκλήρωτη, ανέκαθεν υποχρηματοδοτημένη και εν πολλοίς στρεβλή μορφή του, έρχεται να συναντήσει με βίαιο τρόπο τις επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης και του μνημονίου. Πρόκειται για την πιο κρίσιμη στιγμή στην ιστορία των προσπαθειών για μια διαφορετική ψυχιατρική, έξω από τα τείχη του ασύλου.

Μια συζήτηση, επομένως, για την «κοινοτική ψυχική υγεία», για τις θεωρίες και τις πρακτικές της, με θεματικές από το «παρελθόν», όπως, π.χ., για τον ρόλο της ως μοχλού για την υπέρβαση της κατασταλτικής ψυχιατρικής ή, αντίθετα, ως παράλληλης και απλώς συμπληρωματικής προς αυτήν παροχής υπηρεσιών. Αλλά, επίσης, και πιο «επίκαιρες», όπως το πώς υπερασπίζουμε κατακτήσεις, πώς κινούμαστε μέσα σ’ αυτό το περιβάλλον που πολλαπλασιάζει και κάνει πιο πολύπλοκα τα αιτήματα και, ταυτόχρονα, διαλύει τις υπηρεσίες, κόβει δραστικά τους όποιους πόρους, απολύει λειτουργούς, μειώνει δραστικά αποδοχές και αποδέχεται την

ύπαρξη υπηρεσιών μόνο υπό τη μορφή των ερειπίων τους.

Το ζητούμενο, σ΄ αυτές τις συνθήκες, είναι το πώς οικοδομείται ένα πανελλαδικό δίκτυο επικοινωνίας των κοινοτικών υπηρεσιών που υπάρχουν και ταυτόχρονα επεξεργασίας θεωρίας και πρακτικών πάνω στην κοινοτική ψυχική υγεία και πώς συγκροτείται ένα μέτωπο για την υπεράσπιση αυτού που έχουμε οικοδομήσει -υπεράσπιση η οποία είναι άμεσα συνδεδεμένη με την διεκδίκηση αυτού που είναι αναγκαίο να υπάρξει στο άμεσο μέλλον.

14 και 15 Δεκεμβρίου 2011

09.00-19.00

αίθουσα Δρακόπουλου, Πανεπιστήμιο Αθηνών

Πανεπιστημίου 30

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Τετάρτη, 14 Δεκεμβρίου 2011

09.00 Προσέλευση, εγγραφές

10.00 Εναρξη. Εισαγωγή στις εργασίες της διημερίδας

10.10-11.30 Από το ψυχιατρείο στην κοινότητα : ο ένας τοίχος μετά τον άλλο. Επιτεύγματα, αποτυχίες, στρεβλώσεις

Συντονισμός: Μεγαλοοικονόμου Θόδωρος

Μαδιανός Μιχάλης: «32 χρόνια πριν : από το πείραμα στην σημερινή πραγματικότητα της κοινοτικής ψυχικής υγείας».

Evaristo Pasquale : «Το κύκλωμα της δημόσιας ψυχικής υγείας στην Τεργέστη και στην Ιταλία»

Συζήτηση

11.30-12.00 Διάλειμμα

12.00-14.00 Το σημερινό τοπίο των κοινοτικών υπηρεσιών ψυχικής υγείας. Διάφορες ελληνικές εμπειρίες.

Συντονισμός : Παπαδόπουλος Ιωάννης

Αγγελίδης Γεώργιος : «Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Πέτρας Ολύμπου: η πορεία προς τον μετασχηματισμό του σε ένα σύγχρονο Δίκτυο Κοινοτικών Ψυχιατρικών Υπηρεσιών»

Κατσαρός Ανδρέας : « Η κατάργηση του ψυχιατρείου της Κέρκυρας και η ανάπτυξη των υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας του Τομέα στο πρότυπο ανοικτού συστήματος ολοκληρωμένης παροχής φροντίδας»

Καψάλη Αφροδίτη, Γεωργιλά Π. Ντζιού Ευ, Φούφουλα Μ.: «Τομέας Ψυχικής Υγείας Εύβοιας και Βοιωτίας, τρέχουσα και προτεινόμενη ανάπτυξη. Νέες ανάγκες και προβληματισμοί»

Σαμακουρή Μαρία : «Το Δίκτυο Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας Εβρου. Ιστορία, προβλήματα, προοπτικές».

Ραπτοπούλου Λουίζα : «Η λειτουργία της Κινητής Μονάδας Ψυχικής Υγείας του Πανεπιστημιακού Γενικού Νοσοκομείου Αλεξανδρούπολης»

Συζήτηση

14.00-15.00 Διάλειμμα-φαγητό

15.00-16.45 Το δίκτυο των υπηρεσιών ψυχικής υγείας

Συντονισμός : Τυχόπουλος Γρηγόριος

Λιβαδά Αννα : «Οι διαδρομές της θεραπευτικής φροντίδας από την μονάδα

νοσηλείας στην Κοινότητα και αντίστροφα, στα πλαίσια της τομεοποίησης του ΚΨΥ

Αγίων Αναργύρων»

Παπανδρέου Χρήστος : «Δίκτυο Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας : η σκυτάλη στα χέρια της Κοινότητας»

Φωτόπουλος Βασίλης : «Ακάλυπτες θεραπευτικές ανάγκες την Κοινότητα. Ο ρόλος των υπηρεσιών»

Νικολάρα Ροδόπη : «Η κοινοτική φροντίδα και περίθαλψη στο νομό Σερρών - 20 χρόνια λειτουργίας του ΚΨΥ. Προβλήματα και προοπτικές.

Λιοδάκης Αντώνης : «Οι κρίσεις στα ΚΨΥ. Πολιτικές και θεραπευτικές αναζητήσεις»

Συζήτηση

16.45-17.00 Διάλειμμα

17.00-19.00 Θεραπευτικές διαδρομές στην κοινότητα. Η ‘ανάληψη του περιστατικού’, η θεραπευτική συνέχεια, η παρέμβαση στην κρίση.

Συντονισμός : Μαγριπλής Δημήτριος

Παπαδόπουλος Ιωάννης : «’Δύσκολα περιστατικά’ στην Κοινοτική Ψυχιατρική Περίθαλψη. Οι διάφορες πλευρές της ‘δυσκολίας’»

Γεωργιάδης Δημήτριος : «Δείκτες ποιότητας και Ψυχική Υγεία: μια πρώτη προσπάθεια αξιολόγησης των παρεχόμενων υπηρεσιών του ΚΨΥ Χαλανδρίου»

Κωνσταντινίδη Μαρία : «Η επίσκεψη το σπίτι. Η ανάληψη του περιστατικού και ο ρόλος του κοινοτικού νοσηλευτή στη συνέχεια της θεραπευτικής φροντίδας»

Κιούσης Νικ, Παπακώστα Β, Κούτσια Αικ, Δημητριάδη Ελ. : «Ο ρόλος του νοσηλευτή και του Επισκέπτη Υγείας σε Υπηρεσίες Ψυχικής Υγείας στην Κοινότητα. Προβληματισμοί για μιαν εναλλακτική ανάπτυξη»

Καρατζαφέρης Λυκούργος : «Η παρέμβαση στην Κρίση»

Λαμπροπούλου Αθανασία: «Η λειτουργία του Κέντρου Ημέρας/Κοινωνικής Λέσχης του ΚΨΥ Αγίων Αναργύρων.

Συζήτηση

Πέμπτη, 15 Δεκεμβρίου 2011

09.00 Προσέλευση, εγγραφές

10.00 Εναρξη

10.00-12.00 Η μετάβαση της θεραπευτικής φροντίδας από το ίδρυμα στην κοινότητα στις συνθήκες της κρίσης

Συντονισμός: Λερίδου Ανδρομάχη

Λουκαδάκης Εμμανουήλ, Πλουμπίδης Δημήτριος : «Τα ΚΨΥ μπροστά στη κρίση»

Evaristo Pasquale : «Πώς να αντιμετωπίσουμε τα προβλήματα της Κοινοτικής Ψυχικής Υγείας σε συνθήκες κρίσης του Κράτους Πρόνοιας»

Αγγελίδης Γεώργιος : «Οι επιπτώσεις της σημερινής οικονομικής κρίσης στις υπηρεσίες ψυχικής υγείας της Πιερίας. Εμπειρίες από το ΚΨΥ Κατερίνης»

Κοκκινάκος Γεώργιος : «Η ψυχιατρική μεταρρύθμιση στην Κρήτη και η αλλαγή του ψυχιατρικού παραδείγματος»

Κουνιάκης Φώτης : «Πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας του ΙΚΑ: πολύπλευρες ανάγκες του ατόμου και ανάγκη διασύνδεσης των κοινοτικών υπηρεσιών ψυχικής υγείας»

Μεγαλοοικονόμου Θόδωρος : «Τι σημαίνει και υπό ποιους όρους μπορούμε σήμερα να μιλάμε για υπέρβαση και κλείσιμο των ψυχιατρείων;»

Συζήτηση

12.00-12.30 Διάλειμμα

12.30-14.00 Η κοινοτική ψυχική υγεία από τη σκοπιά των ‘χρηστών’ και των οικογενειών εν μέσω των επιπτώσεων της οικονομικής κρίσης.

Συντονισμός : Καρβούνη Λουκία

Γιαννουλόπουλος Γιώργος : «Κέντρα Ψυχικής Υγείας. Μια ελπίδα που μάλλον χάθηκε»

Χατζηδάκης Παύλος : «Διαδρομή ανάρρωσης»

Καλογιάννη Βάσω, Κατσαρού Λίνα: «Ανάρρωση και επανένταξη μέσα στην κρίση»

Πάλλη Αλεξάνδρα : «Οικογένειες και υπηρεσίες ψυχικής υγείας: εμφανείς και αφανείς συνιστώσες μιας συνεχιζόμενης κρίσης»

Μαγριπλής Δημήτριος : Οι επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης στις οικογένειες των παιδιών και των εφήβων

Συζήτηση

14.00-15.00 Διάλειμμα για φαγητό

15.00-17.00 Οι επιπτώσεις την κρίσης στα αιτήματα, στις ανάγκες και στη λειτουργία των υπηρεσιών.

Συντονισμός : Φωτόπουλος Βασίλειος

Κακογιάννη Μαρία : «’Υπάρχει φως στο βάθος του τούνελ, ή είναι απλά το τρένο που έρχεται πάνω μας’; Η κοινοτική δουλειά μέσα σε ακραίες συνθήκες κρίσης : αιτήματα, ανάγκες, απαντήσεις από την εμπειρία στο ΚΨΥ Αγίων Αναργύρων»

Καλοδίκη Βιργινία : «Αλλάζει η οικονομική κρίση τα αιτήματα των χρηστών στις κοινοτικές υπηρεσίες ψυχικής υγείας;»

Γιωτσίδη Βασ, Δανιά Π, Μητσάκη Ειρ, Αθανασίου Ευτ : «Το Κέντρο Ψυχικής Υγείας στην ‘κρίση’. Νέες συνθήκες - νέες ανάγκες. Ανταπόκριση ή απορρύθμιση;

Γιαννοπούλου Ιωάννα: Amber Alert : «κίνδυνος εξαφάνισης υπηρεσιών ψυχικής υγείας παιδιών κα εφήβων πριν τη γέννησή τους»

Ασημακοπούλου Ξένη, Γιαννοπούλου Χρ, Θεοδωροπούλου Ρεβ, Κουϊμιτζή Ευτ, Κράνια Διον, Λιούσα Λ. : «Ο ρόλος και οι ανάγκες μιας Ιατροπαιδαγωγικής υπηρεσίας και οι επιπτώσεις του προγράμματος δημοσιονομικής προσαρμογής στη λειτουργία της. Η περίπτωση των Αγ. Αναργύρων»

Συζήτηση

17.00-17.15 Διάλειμμα

17.15-19.00 Υπάρχει μέλλον για την κοινοτική ψυχική υγεία;

Σύντομες παρεμβάσεις από ορισμένους εκ των ομιλητών και ελεύθερη συζήτηση

Συμμετοχή ελεύθερη

Διοργάνωση : ΚΨΥ Αγίων Αναργύρων

Πληροφορίες : 210 2621260

210 2612890

ΠΑΡΙΣΙ 2005 - ΕΞΑΝΤΑΣ

2011-11-20T18:15:00.000+02:00

Η σειρά «ΕΞΑΝΤΑΣ» παρουσιάζει το ντοκιμαντέρ με τον τίτλο «ΠΑΡΙΣΙ 2005». Ο «τυχαίος» θάνατος των δύο νέων παιδιών στο ΚΛΙΣΙ ΣΟΥΜΠΟΥΑ του ΠΑΡΙΣΙΟΥ στις 27 Οκτωβρίου, πυροδότησε το θερμό Νοέμβρη του 2005 στη ΓΑΛΛΙΑ. Και για την ανυποψίαστη διεθνή κοινή γνώμη, πίσω από τις στάχτες των χιλιάδων καμένων αυτοκινήτων, ξεπρόβαλε το φάντασμα μιας ΕΥΡΩΠΗΣ άγνωστης. Και μιας εξίσου άγνωστης ΓΑΛΛΙΑΣ που φροντίζει να κρατά καλά κρυμμένα τα εκατομμύρια των «δεύτερης διαλογής» πολιτών της. Ο «ΕΞΑΝΤΑΣ» σε μια Διεθνή δημοσιογραφική αποκλειστικότητα, κατάφερε να εισχωρήσει στα απροσπέλαστα γκέτο του ΠΑΡΙΣΙΟΥ, στην καρδιά των επεισοδίων. Και η κάμερα κατέγραψε την οργή των νεαρών που ασφυκτιούν χωρίς άλλη διέξοδο πέρα από τις κλοπές και τις πωλήσεις ναρκωτικών. Στην οθόνη εμφανίζεται για πρώτη φορά ο οπλισμός των «ταραξιών»: Μικρά πυροβόλα όπλα, περίστροφα, αυτόματα, κοντόκανες καραμπίνες. . . Οι νεαροί επιδεικνύουν φωτογραφίες τους με μυδραλιοβόλα… Κάτοχοι της Γαλλικής υπηκοότητας, γεννημένοι στη χώρα αλλά από γονείς μετανάστες, ΑΛΓΕΡΙΝΗΣ, ΜΑΡΟΚΙΝΗΣ ή ΣΕΝΕΓΑΛΙΚΗΣ καταγωγής, οι περισσότεροι «ταραξίες» είναι καταδικασμένοι να ζουν στο σκοτάδι των γκέτο, δέκα μόλις λεπτά από το κέντρο της Πόλης του Φωτός. Απομονωμένοι από την κοινωνική, πολιτική και πολιτιστική ζωή της χώρας εγκλωβίζονται στις cite, όπως λέγονται τα τεράστια μπλοκ πολυκατοικιών που περικυκλώνουν την πόλη. Τα οικοδομικά συγκροτήματα που είναι χτισμένα με αρχιτεκτονική τέτοια ώστε είναι εύκολο κανείς να μπει σε αυτά, αλλά σχεδόν αδύνατο να βγει… Η κάμερα φωτίζει τα πρόσωπα των ανήλικων εμπόρων ναρκωτικών των γκέτο, που επιδεικνύουν την πραμάτεια τους, δηλώνοντας «τυχεροί» που έχουν έστω και αυτή τη δουλειά. Παρεμβάλλεται, η συνέντευξη του κυρίου ΖΑΝ ΜΑΡΙ ΛΕΠΕΝ που δηλώνει ότι αν πάρει την εξουσία θα δημιουργήσει «100. 000 νέες θέσεις στις φυλακές». Και καταγγέλλει ως μια απ τις αιτίες των επεισοδίων τη «διάβρωση του σώματος των εκπαιδευτικών από τις αναρχικές ιδέες του Μάη του 68». Ενώ για τα αίτια των ταραχών μιλάει και ο Αρχισυντάκτης της Εφημερίδας MONDE DIPLOMATIQUE ΝΤΙΜΙΝΙΚ ΒΙΝΤΑΛ, καταγράφοντας τις ευθύνες που βαραίνουν την πολιτική ηγεσία, αλλά και τον «προοδευτικό πολιτικό κόσμο» που κωφεύει. Το ντοκιμαντέρ περιλαμβάνει ένα ακόμη «ντοκουμέντο της Γαλλικής Μεταναστευτικής πολιτικής» που προβάλλεται για πρώτη φορά στην τηλεόραση: Πρόκειται για την καταγραφή της εισβολής των CRS (των Γαλλικών MAT) σε ένα δημοτικό χώρο που κατέλαβαν άστεγοι Γάλλοι πολίτες-μετανάστες δεύτερης γενιάς στο ΜΟΝΤΡΕΙΓ στις 11 Οκτωβρίου 2005. Την κάμερα χειρίζεται ένας από τους «καταληψίες»… «Στη ΓΑΛΛΙΑ όταν κοιτάτε τηλεόραση, βλέπετε μόνο άσπρους. Έχετε την εντύπωση ότι η ΓΑΛΛΙΑ αντιπροσωπεύει μόνο άσπρους. Αλλά όταν βγαίνετε στο δρόμο βλέπετε όλα τα χρώματα» λέει η ΚΑΡΙΜΑ, μια από τα εκατομμύρια των πολιτών που κατοικούν στα γκέτο, αλλά κατάφερε να ξεφύγει απ τη μιζέρια και τον κοινωνικό τους αποκλεισμό. Αν και κάτοικος των γκέτο, δε συμμετείχε στα επεισόδια.

Στην ιστοσελίδα http://exandasdocumentaries.com/gr/documentaries/chronologically/2005-2006/151-paris-2005 μπορείτε να δείτε τα βίντεο του προγράμματος. Τα βρήκα τυχαία και χαίρομαι πολύ που μπορώ να τα δημοσιεύσω.

Την εποχή που συνέβαιναν τα γεγονότα στα προάστια του Παρισιού, με μια ομάδα προπτυχιακών φοιτητών του τμήματος Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Παντείου κάναμε ανάλυση της ειδησεογραφικής αφήγησής τους στα κεντρικά δελτία ειδήσεων της ΝΕΤ και του MEGA. Εκπληκτικές οι παρατηρήσεις των φοιτητών για την αναπαράσταση των γεγονότων και των πρωταγωνιστών τους στο δημοσιογραφικό λόγο αλλά μένω μόνον σε μια: κοινό στοιχείο σε ολόκληρο το υλικό ήταν η απουσία του υποκειμένου της εξέγερσης, το οποίο δεν εμφανίστηκε ποτέ ως πραγματικό πρόσωπο αλλά μόνον μέσα τη δράση του και, κυρίως, την απειλή από τη δράση του η οποία έμοιαζε να ξεφεύγει απ' τα προάστεια του Παρισιού, απ' την ίδια τη Γαλλία και ν' απλώνεται σαν φωτιά να κάψει όλη την Ευρώπη, ενώ η λέξη τρέλα ["μα είναι τρέλα!"] ακουγόταν συνεχώς για να υποστηρίξει το πολυπαιγμένο επιχείρημα ότι τα υποκείμενα της εξέγερσης δεν είχαν αιτήματα, ως εκ τούτου δεν μπορούσαν να υπάρξουν ως συνομιλητές της κυβέρνησης [επ' αυτού, θα ήθελα να παραθέσω τον επίλογο μιας από τις εργασίες, στην οποία ο Θωμάς Παπακωνσταντίνου δανείστηκε από τον Φουκώ για να μιλήσει για τα περίφημα "ανύπαρκτα" κίνητρα αναζητώντας αναλογίες ανάμεσα στη φυλακή των ευγενών όρων του "σωφρονισμού" και της "επανένταξης" και τη φυλακή των γαλλικών προαστίων: "Αλλά υπήρξαν και εξεγέρσεις ενάντια στις πρότυπες φυλακές, στα ηρεμιστικά, στην απομόνωση, ενάντια στα ιατρικά ή εκπαιδευτικά συστήματα […] Εξεγέρσεις αντιφατικές ενάντια στην εξαθλίωση, αλλά και ενάντια στην άνεση, ενάντια στους φύλακες αλλά και ενάντια στους ψυχίατρους […] Επρόκειτο, όμως, καθαρά για εξεγέρσεις σε επίπεδο σωμάτων, ενάντια στο ίδιο το σώμα της φυλακής. Ήταν η υλική της πραγματικότητα στο μέτρο που λειτουργεί σαν όργανο και σαν φορέας της εξουσίας. Ήταν όλη αυτή η τεχνολογία της εξουσίας πάνω στο σώμα, που η τεχνολογία της "ψυχής" - εκείνη των παιδαγωγών, των ψυχολόγων και των ψυχίατρων - δεν κατορθώνει ούτε να συγκαλύψει, ούτε ν' αντισταθμίσει, για τον απλούστατο λόγο ότι είναι η ίδια ένα από τα εργαλεία της" (Φουκώ, Επιτήρηση και Τιμωρία, 1976/ 1989:44)
Ένα χρόνο μετά, ζητήσαμε από τους συντελεστές του Εξάντα να παρουσιάσουν το δικό τους ντοκυμαντέρ για τα επεισόδια σε μια εκδήλωση στην οποία παρουσίασαν κι οι φοιτητές τις εργασίες τους. Το cd της εκπομπής που μου πρόσφεραν οι φίλοι από τον Εξάντα δυστυχώς έκανα το λάθος να το δανείσω σε συνάδελφο για να μην μου επιστραφεί ποτέ κι έτσι χάρηκα πολύ που με αφορμή τη δημοσίευση στο blog Aformi στις 17 Νοεμβρίου 2011, ξαναβρήκα αυτό το πολύτιμο υλικό, στο οποίο μιλάει το αφανές υποκείμενο του ειδησεογραφικού λόγου, οι εξεγερμένοι του Παρισιού

Oι Ιμάντες της Ψυχιατρικής την Εποχή του Μνημονίου. Εκδήλωση –Συζήτηση

2011-11-06T18:50:00.000+02:00

Εκδήλωση –Συζήτηση

Oι Ιμάντες της Ψυχιατρικής την Εποχή του Μνημονίου

Τετάρτη 23 Νοεμβρίου 2011,

ώρα 16.00-21.00

Πανεπιστήμιο Αθηνών, Πανεπιστημίου 30
(αίθουσα Δρακόπουλου)

Πριν από πέντε μήνες, ξεκινώντας την καμπάνια για την κατάργηση των μηχανικών καθηλώσεων και των ‘λευκών κελιών’ στην ψυχική υγεία, είχαμε όλοι μας, από διαφορετική ενδεχομένως αφετηρία, διαπιστώσει πως η μηχανική καθήλωση αποτελεί μια κορυφαία στιγμή στην διαδικασία ακύρωσης του προσώπου, μιαν ακραία μορφή του κατασταλτικού χαρακτήρα της κατεστημένης ψυχιατρικής, αυτής που ‘χάνει τον άνθρωπο πίσω από την αρρώστια’, καθώς την αντιμετωπίζει σαν ‘πράγμα’, ξεκομμένο από το όλο της ύπαρξης και το κοινωνικό σώμα. Μαζί με την αλόγιστη χρήση ψυχοφαρμάκων είναι μεταξύ των παραδοσιακά πιο βίαιων μορφών που μπορεί να πάρει η «θεραπευτική διαδικασία» τόσο εντός των ψυχιατρείων όσο και εκτός αυτών, ενδεικτικό μιας νοοτροπίας που διαχέεται και στην κοινότητα, τόσο μέσω του εκφερόμενου λόγου ‘των ειδικών για τα προβλήματα ψυχικής υγείας’ όσο και με αντίστοιχες πρακτικές. Κι όταν μιλάμε για τον κυρίαρχο ψυχιατρικό λόγο αναφερόμαστε σε αυτόν που περιφέρεται στα παράθυρα των δελτίων ειδήσεων αναλύοντας ψυχοπαθολογικά προφίλ, αυτόν που αναζητά τις ενδείξεις χρήσης του ηλεκτροσόκ ως αποτελεσματικότερη και οικονομικότερη θεραπεία, αυτόν που αυτοδικαίως παίρνει την απόφαση όχι μόνο για το τι πρέπει να γίνει, αλλά και για το ποιό είναι το νόημα της σκέψης και της επιθυμίας του «άλλου».

Κάποιοι από μας έχουμε νοσηλευτεί ή νοσηλευόμαστε ακόμα σε ψυχιατρικά νοσοκομεία και ψυχιατρικές κλινικές, έχουμε δεθεί σε κρεβάτια γιατί αρνηθήκαμε να λάβουμε φάρμακα, έχουμε υποστεί ηλεκτροσόκ «γιατί δεν υπήρχε άλλη εναλλακτική», ή μας έχουν πει ότι θα πρέπει να παίρνουμε τα φάρμακα μας για μια ζωή. Μερικοί από μας έχουμε συγγενείς, φίλους, αγαπημένα πρόσωπα που διαγνώστηκαν με σοβαρή ψυχική ασθένεια και τους συναντήσαμε σε άθλιες κλινικές, όπου η καταστρατήγηση των δικαιωμάτων τους παρουσιαζόταν ως θεραπευτική διαδικασία και «αναγκαίο κακό» λόγω της «αρρώστιας». Κάποιοι άλλοι ως εργαζόμενοι έχουμε εμπειρίες από την αλλοτρίωση που παράγει το άσυλο, από τη δυσκαμψία του να ανοίξει, κυριολεκτικά και μεταφορικά, τις πόρτες του και αρκετές φορές αναρωτηθήκαμε για το ρόλο μας και τις διαδρομές μας στους θεσμούς αυτούς. Μερικοί από μας είμαστε φοιτητές/τριες σχετικών με την ψυχική υγεία σχολών και διαπιστώνουμε πως, όσο κι αν και έχουμε διδαχθεί τα δεκάδες ρεύματα και σχολές που υπάρχουν, όταν φτάσει η ψυχική οδύνη στο εφημερείο, η κατεστημένη θεσμική απάντηση είναι αναγωγιστική και απλοποιητική.

Από την άλλη, στην καθημερινότητά μας δυσφορούμε κάτω από την πίεση της ανασφάλειας και της αβεβαιότητας ενός αύριου που χτίζεται για μας χωρίς εμάς. Ακούμε για νέα μέτρα, χαράτσια και απολύσεις, γεγονός που εντείνει την ανασφάλεια και την αβεβαιότητά μας. Υποχρεωνόμαστε να δεχθούμε μια νέα αναγκαία αλλά και αναπόφευκτη θεραπεία, όπως παρουσιάζεται το μνημόνιο από τους «ειδικούς» των χρηματοπιστωτικών ταμείων και το σοκ μας μουδιάζει. Όπως μουδιάσαμε σε κάποιες ψυχιατρικές νοσηλείες με τις συνθήκες που αντιμετωπίσαμε, ή όπως οργιστήκαμε ή απελπιστήκαμε όταν μας ανακοίνωσαν ότι ο φίλος ή ο αδερφός μας δε θα γίνει ποτέ καλά, όπως όταν θυμώσαμε σιωπηρά αποδεχόμενοι θεραπείες πάνω στο σώμα μας, γιατί δεν υπήρχαν, λέει, εναλλακτικές. Και όταν χρειαστήκαμε, τελικά, κάποιον να μας (συγ)κρατήσει, κάποιον να μας αγκαλιάσει, βρεθήκαμε δεμένοι με ιμάντες, μηχανικούς ή χημικούς. Μήπως, εξάλλου, αυτό δεν συμβαίνει αυτήν την περίοδο με όλο και πιο πολλές ευάλωτες κοινωνικά ομάδες που αντί για δίκτυο προστασίας τους προσφέρονται ιμάντες; Όσοι τέλος εργαστήκαμε ή θα (θέλαμε να) εργαστούμε στο χώρο της ψυχικής υγείας, οι εναλλακτικές μας είναι περιορισμένες και η διαδρομή εύκολα οδηγεί σε τέλμα. Ένα τέλμα που οι πολιτικές του μνημονίου και των εντολοδόχων πολιτικών φέρνει πιο κοντά.

Όσο περισσότερο στενεύουν τα περιθώρια του δοσμένου οικονομικού και κοινωνικού συστήματος για ουσιαστική κοινωνική ένταξη των ψυχικά πασχόντων, τόσο περισσότερο ο ψυχιατρικός θεσμός, στο βαθμό που δεν αμφισβητεί την κατεστημένη κοινωνική του εντολή, λειτουργεί στην κατεύθυνση της κατασταλτικής διαχείρισης των αναγκών. Επιπλέον δε, η ψυχική υγεία, νοητή όχι ως αυτονόητο δικαίωμα αλλά ως εμπορεύσιμο προϊόν, κοστολογείται και βάσει αυτής της κοστολόγησης κρίνεται η αποτελεσματικότητας της θεραπείας και των θεραπευτών. Σύντομες και απλοποιητικές πρακτικές που θα κοστίζουν φθηνά και θα τις λανσάρουμε ως ιατρικές και κατ’ επέκταση ως θεραπευτικές.

Αλλά εμείς είμαστε εδώ γιατί ανάμεσα στο θυμό, την απογοήτευση και την απαισιοδοξία της λογικής αναδύεται μια νέα ανάγκη και μια νέα ευθύνη: να πάρουμε πίσω τις ζωές μας, να αφηγηθούμε τις ιστορίες μας - αυτές ειδικά να μην τις χαρίσουμε σε κανένα - να μιλήσουμε για την επιθυμία μας για μια άλλη υγεία που δε θα ορίζεται από την ‘απουσία της διάγνωσης’, που θα προτείνει και θα δοκιμάζει εναλλακτικές, τόσο απέναντι στη χρήση των ψυχοφαρμάκων ως μονόδρομου, όσο και απέναντι στους ιμάντες και τα όποια άλλα εργαλεία και μεθόδους της κατασταλτικής ψυχιατρικής.

Καλούμε όλους τους φορείς και τις ενώσεις της ψυχιατρικής κοινότητας και όλων των επαγγελματιών ψυχικής υγείας, τις ενώσεις και τα κινήματα των χρηστών και των οικογενειών, να συμμετάσχουν στην εκδήλωση της 23ης Νοεμβρίου 2011 στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, Πανεπιστημίου 50. Τους καλούμε να πάρουν θέση πάνω στην αντιθεραπευτική και καταχρηστική των ατομικών δικαιωμάτων πρακτική των μηχανικών καθηλώσεων. Να έρθουν για να στηρίξουν ανθρώπους που έχουν υποστεί αυτές τις τραυματικές εμπειρίες, να υποστηρίξουν άτομα του περιβάλλοντος τους που παρακολούθησαν ανήμπορα να αντιδράσουν στην άσκηση αυτής της ιδρυματικής βαρβαρότητας ή βίωσαν το θάνατο προσφιλών τους προσώπων εξαιτίας αυτών των πρακτικών. Πολύ δε περισσότερο σήμερα σας καλούμε γιατί στην εποχή της οικονομικής τρομοκρατίας η ανάγκη να πάρουμε τις ζωές μας στα χέρια μας είναι ευθύνη όλων μας.

Ø Δίκτυο Ανθρώπων που Ακούνε Φωνές – Athens, Hearing Voices Network

Ø Συσπείρωση για την Ψυχιατρική Μεταρρύθμιση

Ø Ομάδα Αυτοεκπροσώπησης ΚΨΥ Αγ. Αναργύρων

Θα προβληθεί το φιλμ «ΤΟ ΔΟΓΜΑ ΤΟΥ ΣΟΚ», των Michael Winterbttom και Mat Whitecross

( Βασισμένο στο ομώνυμο βιβλίο της Naomi Klein)

Υποσημειώσεις του κειμένου Νεολαία και «Ηθικοί Πανικοί». Η κατασκευή του Δεκέμβρη ως επετειακού γεγονότος

2011-10-30T09:22:00.001+02:00

* Επξεργασμένη μορφή της εισήγησης μου στο συνέδριο Ο δρόμος για τη Δικαιοσύνη, που έγινε το φθινόπωρο του 2009 στη Θεσσαλονίκη προς τιμήν του καθηγητή Στέργου Αλεξιάδη

[1] Το υλικό περιλαμβάνει δημοσιεύματα από τις πρωϊνές εφημερίδες ΤΟ ΒΗΜΑ και ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ και τις απογευματινές ΤΑ ΝΕΑ, ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ, ΕΘΝΟΣ. Από τις ηλεκτρονικές πηγές, συλλέγεται υλικό από το tvxs ενώ για συγκεκριμένες περιόδους στο υλικό περιλαμβάνονται και τα κεντρικά δελτία ειδήσεων των ΝΕΤ, ANT1 και ΣΚΑΙ

[2] Σχετικά δημοσιεύματα αρχίζουν να εμφανίζονται ήδη από το καλοκαίρι με κύριο χαρακτηριστικό τις αναφορές στον προγραμματισμό και τον εξοπλισμό της ΕΛ.ΑΣ, οι οποίες ενίοτε παρουσιάζονται με όρους προετοιμασίας πολεμικής μηχανής ενόψει σύρραξης. Ενδεικτικά: «Σε προετοιμασία για την αντιμετώπιση ενός ιδιαίτερα θερμού φθινοπώρου έχει αποδυθεί η Ελληνική Αστυνομία. Η δίκη των ειδικών φρουρών που κατηγορούνται για τη δολοφονία του 15χρονου Αλέξη Γρηγορόπουλου, η οποία έχει προγραμματιστεί για τα μέσα Οκτωβρίου, αλλά και η συμπλήρωση ενός χρόνου από τη δολοφονία έχει σημάνει από τώρα συναγερμό στην ΕΛ.ΑΣ. που προσπαθεί να μην πιαστεί απροετοίμαστη […] Στο πλαίσιο πάντως αυτό έχει ήδη αποφασιστεί η αγορά νέων όπλων στην ΕΛ.ΑΣ., στα οποία περιλαμβάνονται χειροβομβίδες, καουτσούκ, taser - όπλα ηλεκτρικής εκκένωσης και αύρες με κανονάκια νερού» [ΤΑ ΝΕΑ 29/8/2009]

[αναφορά σε μια νέου τύπου αύρα που προμηθεύτηκε η ΕΛ.ΑΣ]

«Η αγορά αυτού του οχήματος θεωρήθηκε αναγκαία από τους επιτελείς της ΕΛ.ΑΣ. μετά τα αλλεπάλληλα επεισόδια του προηγούμενου Δεκεμβρίου και των εκτεταμένων καταστροφών στο κέντρο της Αθήνας […] Η νέου τύπου αύρα της ΕΛ.ΑΣ. θα είναι κάτι μεταξύ πυροσβεστικού οχήματος και... τανκ. Θα κινείται πάντα με τη συνοδεία διμοιριών και θα αποτελεί- όπως αναφέρουν οι αξιωματικοί της ΕΛ.ΑΣ.- τον νέο μηχανισμό καταστολής των επεισοδίων αλλά και περιορισμού των καταστροφών που μπορεί να προξενούνται στο κέντρο της Αθήνας». ΤΟ ΒΗΜΑ 19/9/2009

[3] Βλέπε κυρίως το έργο του Stuart Hall

[4] Αναφέρομαι στην κατηγορία των φορέων πρωταρχικού προσδιορισμού (primary definers) όπως την επεξεργάζονται οι Hall, S., C., Critcher, T., Jefferson, J., Clarke & Roberts, B. Στο κλασικό έργο Policing the crisis: Mugging, the state and law and order, London: Macmillan, (1978: 58): Κατά τους Hall et al., φορείς πρωταρχικού προσδιορισμού (primary definers), όπως οι κάτοχοι θεσμικής ή αντιπροσωπευτικής ισχύος και ειδικής γνώσης, έχουν «μια συστηματικά δομημένη μεγαλύτερη πρόσβαση στα μέσα» και οι οπτικές τους θέτουν τα όρια του ερμηνευτικού πλαισίου της κοινωνικής πραγματικότητας»

[5] Μολονότι μεγάλο μέρος των δημοσιευμάτων του υλικού βασίζεται στον λόγο των πηγών από τις οποίες αντλούνται τα στοιχεία για το πληροφοριακό και ερμηνευτικό περιεχόμενο των μηνυμάτων, κρίθηκε ωστόσο σκόπιμη η, κατά περιπτώσεις, αυτονόμηση του λόγου των πηγών [κυρίως δηλώσεων θεσμικών φορέων, όπως της ηγεσίας των αστυνομικών αρχών, του Υπουργείου Προστασίας του Πολίτη κ.ο.κ.], ο οποίος, υπ’ αυτήν την έννοια, αποτελεί διακριτό εμπειρικό υλικό.

[6] «Μια κατάσταση, ένα επεισόδιο, ένα άτομο ή ομάδα ατόμων προσδιορίζονται ως απειλές για το κοινωνικό αξιακό πλαίσιο. Κάποιες φορές το αντικείμενο του πανικού είναι νέο· κάποιες άλλες απλά προϋπάρχει κι εμφανίζεται ξαφνικά με μια συγκεκριμένη, διακριτή μορφή· Τα ΜΜΕ προσδίδουν μια στερεοτυπική φύση στις οντότητες αυτές, ενώ στο έργο της ηθικής οχύρωσης της κοινωνίας συντελούν εκδότες, πολιτικοί, αλλά και άλλοι «ορθά» σκεπτόμενοι άνθρωποι, όπως πάσης φύσεως κοινωνικά αναγνωρισμένοι ειδικοί, προτείνοντας διάγνωση και λύση στο πρόβλημα. (η εμφάνιση του πανικού) Μερικές φορές έχει πιο σοβαρές και μακροπρόθεσμες επιπτώσεις και μπορεί να προκαλέσει μεταβολές στο νομικό σύστημα και την κοινωνική πολιτική, ή ακόμα και στον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται μια κοινωνία τον εαυτό της», Cohen, S. (1980), Folk devils and moral panics: the creation of the mods and rockers, Oxford: Martin Robertson.

[7] «Όταν η επίσημη αντίδραση σε ένα άτομο, ομάδα ατόμων ή σειρά γεγονότων είναι εντελώς αναντίστοιχη με την πραγματική απειλή, όταν οι «ειδικοί» με την μορφή αξιωματούχων της αστυνομίας, του δικαστικού σώματος, των πολιτικών και των εκδοτών αντιλαμβάνονται την απειλή με πανομοιότυπο τρόπο και εμφανίζονται να μιλούν «με μια φωνή» για δείκτες, διαγνώσεις, προγνώσεις και λύσεις, όταν στις αναπαραστάσεις των ΜΜΕ καθολικά υπογραμμίζεται μια «ξαφνική και δραματική» αύξηση (σε αριθμούς ή γεγονότα) και ‘καινοτομία» πέραν αυτού το οποίο θα υποστήριζε μια νηφάλια, ρεαλιστική εκτίμηση, τότε πιστεύουμε ότι ταιριάζει να μιλήσουμε για ηθικό πανικό» (Hall et al., 1978: 16)

[8] Βλ. σχετικά και Garland, D., On the concept of moral panic Crime Media Culture 2008; 4; 9 p.10

[9] Σε σχέση με το πώς τέθηκε πρωταρχικά το ζήτημα στο βρετανικό παράδειγμα: «Η «Νεολαία» παρουσιαζόταν ως μια αναδυόμενη κατηγορία στην μεταπολεμική Βρετανία, μια από τις πιο εμφανείς και αξιοπρόσεκτες εκδηλώσεις της κοινωνικής αλλαγής της περιόδου […] Νοηματοδοτήθηκε από τους ηθικούς φρουρούς της κοινωνίας ως κοινωνικό πρόβλημα –κάτι για το ποίο «οφείλουμε να δραστηριοποιηθούμε» (Clarke, Hall, Jefferson& Roberts, 1976: 9, στο Hall & Jefferson, επιμέλεια, Hall, S. & T. Jefferson (επιμ.), Resistance through Rituals, London: Routledge)

[10] Εντελώς ενδεικτικά αναφέρω τους τίτλους: Hall, S. & T. Jefferson (επιμ.), Resistance through Rituals, London: Routledge και Hebdidge D. ( 1981), Υπο-κουλτούρα. Το νόημα του στυλ, Αθήνα: Εκδόσεις Γνώση

[11] Το συγκεκριμένο δημοσίευμα για το λεγόμενο «άβατο των Εξαρχείων» και τις διαμορφούμενες πολιτικές αστυνόμευσης της περιοχής, όπως και πλήθος άλλων της ίδιας περιόδου, είναι βασισμένα σχεδόν αποκλειστικά σε δηλώσεις του Υπουργού Προστασίας του Πολίτη και άλλων θεσμικών φορέων. Υπενθυμίζω, ωστόσο, ότι οι πρώτες δηλώσεις και η έναρξη της εφαρμογής των μέτρων συναρτήθηκε, ως άμεση απάντηση, με επιθέσεις που έγιναν σε άλλα σημεία της Αθήνας.

[12] Ιδιαίτερα επιτυχής απόδοση από τον Κυριάκο Λίγκα, του όρου inventory που χρησιμοποιεί ο Cohen [http://crimevssocialcontrol.blogspot.com/2009/02/folk-devils-and-moral-panics.html]

[13] Σε συνέντευξή του στις 5/12 στον ραδιοσταθμό του Σκάι, ο Υπουργός Προστασίας του Πολίτη, εμφανώς εκνευρισμένος και απαντώντας σε προηγηθείσα δήλωση περί "ορδών του Χρυσοχοϊδη" με αφορμή την εκκένωση από την αστυνομία του κατειλημμένου Δημαρχείου Κερατσινίου και τη σύλληψη των καταληψιών, είπε κατά λέξη: "Οι ορδές είναι η δικιά τους στρατηγική απέναντι σε ένα κράτος της δεξιάς ανίκανο να τους αντιμετωπίσει, που τους ανέχτηκε με αποτέλεσμα να οδηγήσουν στο θάνατο και τη δολοφονία ενός μικρού παιδιού".

Προφανώς ο εκνευρισμός μειώνει τη βαρύτητα της, από θέση θεσμικού ρόλου, εκφρασμένης άποψης περί της χρονικής και αιτιακής αλληλουχίας των γεγονότων που οδήγησαν στη δολοφονία του Αλέξανδρου Γρηγορόπουλου. Είναι ένας λόγος, όμως, ο οποίος εκφράστηκε και παρέμεινε --για όσο παρέμεινε- στο δημόσιο χώρο, με τον όρο «ορδές» να συμβολοποιεί το θεσμικά «πραγματικό» υποκείμενο της απειλής

[14] Κουκουτσάκη, Α. (2009), «Οι δίκες του Δεκέμβρη» στο Ενημερωτικό Δελτίο (Νewsletter) της Επιστημονικής Εταιρείας Κοινωνικής Πολιτικής, ΔΙΠΛΟ ΤΕΥΧΟΣ 7ο - 8ο

Νεολαία και «Ηθικοί Πανικοί». Η κατασκευή του Δεκέμβρη ως επετειακού γεγονότος*

2011-10-29T10:36:00.012+03:00

Νεολαία και «Ηθικοί Πανικοί»

«Πρόκειται μάλλον για το ότι τα εγκληματικά συμβάντα, οι ταυτότητες και τα στυλ ζωντανεύουν μέσα σ’ ένα περιβάλλον διαποτισμένο από τα ΜΜΕ και, ως εκ τούτου, εξαρχής υπάρχουν ως μια στιγμή σ’ ένα διαμεσολαβητικό σπιράλ παρουσίασης και αναπαράστασης. Τα ΜΜΕ κατασκευάζουν μάλλον τα εγκληματικά συμβάντα και τις προσλήψεις της εγκληματικότητας, παρά αναφέρονται σ’ αυτά […] Σε κάθε περίπτωση, ως πολιτισμικοί εγκληματολόγοι μελετάμε όχι μόνον εικόνες αλλά εικόνες των εικόνων, έναν απέραντο χώρο διαμεσολαβητικών κατόπτρων» (Ferrell & Sanders, 1995: 14, “Culture, Crime and Criminology”, στο Ferrell, J. & R. Sanders (επιμ.), Cultural Criminology, Boston: Northeastern University Press)

Στο παρόν κείμενο αναφέρονται οι βασικές υποθέσεις μιας εν εξελίξει μελέτης, η οποία αφορά την κατασκευή του Δεκέμβρη του 2008 ως επετειακού γεγονότος και τους Λόγους περί επερχόμενης κοινωνικής αταξίας και μέτρων αντιμετώπισής της οι οποίοι συναρθρώνονται με αυτήν την κατασκευή.

Το εμπειρικό τμήμα της μελέτης συνίσταται στην ανάλυση του λόγου των ΜΜΕ,[1] με αφετηρία την υπόθεση ότι τα ΜΜΕ συμβάλλουν καθοριστικά στη διαμόρφωση και παγίωση των κυρίαρχων Λόγων γύρω από τα υπό μελέτη φαινόμενα, παρέχοντας ένα ερμηνευτικό πλαίσιο των γεγονότων τα οποία επιλέγουν να εντάξουν στο περιεχόμενό τους. Ειδικότερα, στο υλικό περιλαμβάνονται τα δημοσιεύματα τα οποία, με άμεσο ή έμμεσο τρόπο, προβλέπουν την έκρηξη βίαιων επεισοδίων κατά την περίοδο πριν και στη διάρκεια του Δεκέμβρη του 2009.[2] Διερευνάται, κατά συνέπεια, κατά πόσον η συχνότητα και το περιεχόμενο των δημοσιευμάτων που αναφέρονται στην επέτειο του Δεκέμβρη έχουν τα χαρακτηριστικά και τη δυναμική να πυροδοτήσουν τη δημιουργία ενός ηθικού πανικού. Κλασικές μελέτες που αφορούν την διαδικασία κατασκευής της είδησης,[3] αναλύουν τη σχέση των μέσων με τις πηγές τους από τις οποίες αντλούνται τα στοιχεία για το πληροφοριακό και ερμηνευτικό περιεχόμενο των μηνυμάτων. Αναδεικνύουν, κατά συνέπεια, τον λόγο των πηγών ως μείζονος σημασίας στοιχείο για τη διαμόρφωση του ερμηνευτικού πλαισίου των γεγονότων το οποίο παρέχει η δημοσιογραφική αφήγηση.[4] Στην παρούσα μελέτη, ήδη διαφαίνεται ο καθοριστικός ρόλος κυρίως το λόγο των φορέων θεσμικής ισχύος [υπουργείο, αστυνομικές αρχές, κυβερνητικοί παράγοντες…], ο οποίος πολύ συχνά καλύπτει αν όχι το σύνολο το μεγαλύτερο μέρος του δημοσιεύματος· συντελεί, κατά συνέπεια, στην αναγνώριση της εγκυρότητα της παρεχόμενης πληροφορία αλλά, κυρίως, στο να προσδοθεί στα προβαλλόμενα επιχειρήματα -ελλείψει σχολιασμού- η ισχύς του αυτονόητου με όρους κοινής λογικής. [5]

Η συλλογή αυτού του υλικού έχει αρχίσει από τον Αύγουστο του 2009 και σχεδιάζεται να καλύψει και την περίοδο που θα ακολουθήσει την δίκη των δυο ειδικών φρουρών που κατηγορούνται για την δολοφονία του Αλέξανδρου Γρηγορόπουλου.

Το πλέγμα των υπό διερεύνηση υποθέσεων της μελέτης συνοψίζεται ως εξής: Πρώτον, η συχνότητα και το περιεχόμενο των σχετικών δημοσιευμάτων έχουν τη δυναμική να πυροδοτήσουν τη δημιουργία ενός ηθικού πανικού (moral panic), έννοιας την οποία εισήγαγε στην κοινωνιολογική προβληματική ο Stanley Cohen στο κλασικό έργο του για τους ηθικούς πανικούς και τους λαϊκούς δαίμονες της 10ετίας του ’60 στην Βρετανία, τους Mods και Rockers.[6] Ειδικότερα, μέσα από την συνάρθρωση μιας αναδρομικής αφήγησης των γεγονότων που ακολούθησαν τη δολοφονία του νεαρού Αλέξανδρου Γρηγορόπουλου και της πρόβλεψης ότι αυτά πρόκειται επαναληφθούν σε συγκεκριμένες ευκαιρίες, προσδίδονται περιεχόμενα σ’ αυτό που ορίζεται ως γενικευμένη κοινωνική αγανάκτηση και ανησυχία, κατ’ επέκταση αναπαριστάται ως αυτονόητη η ανάγκη για τη λήψη εξειδικευμένων μέτρων πρόληψης και καταστολής. Δεύτερον, μέσα από το καλλιεργούμενο κλίμα αναμονής ταραχών και τις έννοιες που επενδύονται τα μέτρα πρόληψης ή καταστολής, η αόριστη απειλή υποστασιοποιείται σταδιακά σε συγκεκριμένες δράσεις ή σε μεμονωμένα και διακριτά συμβάντα (για παράδειγμα, οι αναφορές σε επικείμενα τρομοκρατικά κτυπήματα τα οποία, στη δημοσιογραφική αφήγηση, συχνά συναρτώνται με τα γεγονότα του Δεκέμβρη). Τρίτον, η πραγματική συνθήκη [συλλαλητήρια, συνήθεις κινηματικές διαδικασίες κ.ο.κ.] αποσπάται από τα συνήθη σημασιολογικά πλαίσια και ενδύεται αρνητικές σημασίες ως εν δυνάμει συνθήκη κοινωνικής αταξίας ή ανομίας. Τέταρτον, το υποκείμενο της βίας [παρελθούσας ή αναμενόμενης], παραμένοντας σε γενικές γραμμές ασταθές και ευμετάβολο, παραπέμπει ωστόσο σε μια ηλικιακή κατηγορία/ δεξαμενή, επαναπροσδιορίζοντας το ιδεολογικό οπλοστάσιο που συγκροτήθηκε αρκετές δεκαετίες πριν με άξονα την ανάδυση της κατηγορίας «Νεολαία» νοηματοδοτούμενης ως πρόβλημα που απαιτεί ειδική ενασχόληση. Τέλος και με βάση την υπόθεση ότι τα ΜΜΕ, ως φορείς άτυπης κοινωνικής αντίδρασης τείνουν, ωστόσο, να διαμορφώνουν την κοινωνική αντίδραση διαμέσου της αναπαράστασής της, θα ελεγχθεί και το θέμα της συναίνεσης σε ό, τι αφορά την νοηματοδότηση τόσο των γεγονότων όσο και των μέτρων για την αποκατάσταση της επαπειλούμενης τάξης. Το στοιχείο της συναίνεσης είναι εξάλλου από τα μείζονα ζητήματα που τίθενται στο επίσης κλασσικό έργο για τους ηθικούς πανικούς των Hall et al., Policing the crisis,[7] όπου μαζί με τις ιδιότητες της αναντιστοιχίας, της υπερβολής και του συναγερμού έμφαση δίδεται στο συναινετικό χαρακτηριστικό της κοινωνικής αντίδρασης, έστω κι αν αυτή η συναίνεση είναι κατά κάποιο τρόπο υπερβολική η τεχνητή. [8]

These phenomena must say something to us – if only we could know exactly what (Cohen, 1980: ix)

Όπως καθίσταται προφανές από τα παραπάνω, στην παρούσα μελέτη δεν προσεγγίζεται με αιτιολογικούς όρους η κατηγορία «παραστρατημένη νεολαία», όπως αναδύθηκε κυρίως στις μεταπολεμικές κοινωνίες και προφανώς δεν εξαντλήθηκε σ’ αυτές. Ωστόσο, το πλήθος των αναλύσεων και των προγραμμάτων για την νεολαία το οποίο δρομολογήθηκε εκείνη την περίοδο, παρείχε το υλικό για την συγκρότηση ενός άλλου corpus μελετών οι οποίες αφορούν τους ίδιους του Λόγους περί «παραστρατημένης νεολαίας».[9] Αυτό ακριβώς το θεωρητικό πλαίσιο προκρίνεται ως το πλέον πρόσφορο προκειμένου να διερευνηθεί η σχέση μεταξύ Λόγων περί νεολαίας και δημιουργίας ηθικών πανικών και στην προκείμενη περίπτωση. Πώς, δηλαδή, μέσα από αυτούς τους Λόγους νοηματοδοτούνται τα φαινόμενα, συμβολοποιούνται οι πρωταγωνιστές τους ως προσωποποιήσεις μιας κοινωνικής απειλής και δρομολογούνται ηθικοί πανικοί. Υπ’ αυτό το πρίσμα, βασικό θεωρητικό πλαίσιο αναφοράς αποτελούν οι βρετανικές υποπολιτισμικές μελέτες που εμφανίστηκαν στη δεκαετία του 1970, αρχικά στο LSE και εν συνεχεία –και κυρίως- στο Κέντρο Σύγχρονων Πολιτισμικών Μελετών του Πανεπιστημίου του Birmingham. [10]

Σε ό, τι αφορά την Ελλάδα, δεν έμεινε ανεπηρέαστη από τον αντίκτυπο του ευρύτερου κλίματος ανησυχίας για την «παραστρατημένη νεολαία». Λέει η Έφη Αβδελά στην εισαγωγή του άρθρου της «Φθοροποιοί και ανεξέλεγκτοι απασχολήσεις. Ο ηθικός πανικός για τη νεολαία στη μεταπολεμική Ελλάδα»:

[τ]ο ζήτημα της «νεανικής εγκληματικότητας» της δεκαετίας του ’50 συνιστά ένα πολύ καλό ιστορικό παράδειγμα για να παρακολουθήσει κανείς πώς η ματιά παράγει το φαινόμενο-για να μελετήσει δηλαδή τη διαμορφωτική δύναμη του λόγου. Μας επιτρέπει, με άλλα λόγια, να δούμε πώς ένα σύνολο διατυπώσεων, παρεμβάσεων και θεσμών διαμορφώνουν ένα «καθεστώς αλήθειας», δηλαδή ένα κανονιστικό πλαίσιο εξουσίας-γνώσης που ταξινομεί αντιδράσεις και συμπεριφορές, διαχωρίζοντάς τες σε «φυσιολογικές» και «μη φυσιολογικές», αλλά συγχρόνως πώς το πλαίσιο αυτό παράγει ακριβώς το ίδιο το φαινόμενο που επιδιώκει να χειραγωγήσει, καθώς η συγκεκριμένη ομαδοποίηση και ταξινόμηση δίνουν νέα υπόσταση στα υποκείμενα στα οποία απευθύνονται, ωθώντας τα σε αντιδράσεις που τα ταυτίζουν με τις αναμενόμενες από αυτά συμπεριφορές (Αβδελά, Ε, 2005: 31, Σύγχρονα Θέματα, τ. 90)

Στο άρθρο της αυτό η Αβδελά αναφέρεται στην πρώτη ιστορικά εμφάνιση ηθικού πανικού για την νεολαία στην μεταπολεμική Ελλάδα στα τέλη της δεκαετίας του 1950, αρχές δεκαετίας του 1960, στο οποίο συμμετείχαν ΜΜΕ, διάφοροι σχολιαστές, νομικοί, κοινό όλου του πολιτικού φάσματος. Οι «λαϊκοί σατανάδες» της περιόδου ήταν οι teddy boys, ενώ ο όρος τεντιμποϊσμός χρησιμοποιήθηκε για να χαρακτηρίσει όχι μόνον την εγκληματικότητα της νεολαίας αλλά και μορφές διασκέδασης, ενδυματολογικές επιλογές και γενικά οτιδήποτε ανταποκρινόταν στο ήδη κατασκευασμένο εκτός Ελλάδας στερεότυπο του teddy boy το οποίο νοηματοδοτήθηκε συλλήβδην ως ανήθικο ή βίαιο. Η φράση ήταν, «όποιος ντύνεται σαν τεντιμπόης είναι τεντιμπόης κι ας μην το ξέρει» και στην ανάλυση της Αβδελά καταγράφεται ο κύκλος ανησυχίας, πρόληψης και εν τέλει καταστολής με την ψήφιση του Ν 4000/1959.

Ο Δεκέμβρης ως επέτειος – Η κατασκευή της απειλής

"Όπως αναφέρουν τα Νέα, χαρακτηριστική των προθέσεων της νέας ηγεσίας του υπουργείου είναι η φράση του κ. Χρυσοχοΐδη, στη συνάντησή του με ανώτερους αξιωματικούς του αρχηγείου της Ελληνικής Αστυνομίας και της Γενικής Αστυνομικής Διεύθυνσης Αττικής, ότι «καμία περιοχή δεν είναι άβατο». Σύμφωνα με πληροφορίες, οι στρατηγοί της ΕΛΑΣ «κάρφωσαν» την προηγούμενη πολιτική ηγεσία του υπουργείου, λέγοντας χαρακτηριστικά πως η εντολή που είχαν ήταν «μην κάνετε τίποτα στα Εξάρχεια, διότι θα καεί η Αθήνα». Ο κ. Μιχ. Χρυσοχοΐδης τούς διαβεβαίωσε πως θα έχουν τη στήριξή του και αμέσως τέθηκε σε εφαρμογή το σχέδιο με τις πεζές περιπολίες, αλλά και την παρουσία διμοιριών των ΜΑΤ στην ευρύτερη περιοχή".

[12/10/2009, πηγή: http://www.in.gr/news/article.asp?lngEntityID=1062809]

Από τη στιγμή που η σύνθετη κοινωνική πραγματικότητα αναπλάθεται στο επίπεδο της είδησης, η αφήγηση δομείται με βάση εκείνα τα στοιχεία που θα καταστήσουν την υπόθεση ικανή να αποσπάσει το ενδιαφέρον του κοινού και να το ενεργοποιήσει κοινοποιώντας του συγκεκριμένα μηνύματα· η επιβεβαίωση μιας ακέραιης και καθολικής συναίνεσης την οποία απειλεί μια «διαταρακτική» παρουσία είναι από τους κεντρικούς ιδεολογικούς άξονες του δημοσιογραφικού λόγου, ως εκ τούτου αποτελεί και μια από τις κεντρικές υποθέσεις της παρούσας μελέτης. Κατά συνέπεια, στο παραπάνω παράθεμα, όπως και σε όλα τα αποσπάσματα δημοσιευμάτων που μεταφέρονται στο παρόν κείμενο, θα πρέπει να διαχωρίσει κανείς δύο στοιχεία, καθόλου μάλιστα ευδιάκριτα: το γεγονός στο οποίο αναφέρεται η είδηση και η δημοσιογραφική αφήγηση αυτού του γεγονότος. Με άλλα λόγια, οι δημοσιογραφικές πρακτικές διαμέσου των οποίων «φιλτράρονται» τα γεγονότα και κατασκευάζεται η είδηση, παράγουν ένα μήνυμα το οποίο αναφέρεται μεν στο γεγονός αλλά μέσα από τη συγκρότηση μιας σχέσης ανάμεσα στον πομπό και στον δέκτη. Τουτέστιν, ο τρόπος (έκταση, μορφολογία…) παρουσίασης της είδησης αντανακλά αυτό που αξιολογεί ως σημαντικό ο κάθε επικοινωνιακός οργανισμός με βάση την γραμμή –την πολιτική του- και την αντίληψη που έχει για το κοινό του. Μ’ αυτή την έννοια, οι δηλώσεις του Υπουργού είναι «πραγματικές» για το κοινό που καταναλώνει το μήνυμα, στο μέτρο και στην έκταση που αναπαράγονται στο εκάστοτε δημοσίευμα. Ταυτόχρονα, και καθώς όπως ήδη αναφέρθηκε, η σχέση των ΜΜΕ με τις πηγές τους είναι κομβικής σημασίας στοιχείο στη διαδικασία κατασκευής της είδησης και της κοινοποίησης του επιθυμητού περιεχόμενου του μηνύματος, στο παραπάνω παράθεμα ο λόγος των πηγών αναπαράγει εμβληματικά μια συνθήκη «προφητείας»: η εικασία εμφανίζεται με την ισχύ της πραγματικότητας και, ως τέτοια, παράγει αποτελέσματα, όπου η φόρτιση του κλίματος μετατρέπει την πιθανότητα σε βεβαιότητα.[11]

Το πλήθος και το περιεχόμενο παρόμοιων δημοσιευμάτων ήταν στοιχεία τα οποία με προκάλεσαν να ελέγξω τη δυνατότητα εφαρμογής του μοντέλου των φυσικών καταστροφών, το οποίο χρησιμοποίησε στην έρευνά του ο Cohen, προσαρμοσμένο προφανώς στην ιδιαιτερότητες της συγκεκριμένης έρευνας. Ειδικότερα στο γεγονός ότι αυτή περιορίζεται στον λόγο των ΜΜΕ και, διαμέσου της δημοσιογραφικής αφήγησης, παρακολουθεί τόσο τους χρόνους των γεγονότων όσο και τους Λόγους περί των γεγονότων στον χρόνο κατά τον οποίο παράγονται.

Υπ’ αυτό το πρίσμα, η εστίαση στην παρούσα φάση είναι στα παρακάτω στάδια:

- Προειδοποίηση, ο εντοπισμός των σημείων ενός επερχόμενου κινδύνου

- Απειλή, τα προειδοποιητικά σημάδια που ανασύρονται στην επιφάνεια

- Χτύπημα, η φάση κατά την οποία ο κίνδυνος είναι εδώ, οπότε ακολουθούν οι πρώτες αντιδράσεις στο τοπικό, μη-οργανωμένο επίπεδο

- Δεξαμενή εννοιολογήσεων[12] Λέξεις, έννοιες που χρησιμοποιούνται για να δώσουν μια εικόνα του ‘τι συνέβη’. Στην περίπτωσή μας, του τι πρόκειται να συμβεί ως επανάληψη παρελθόντων γεγονότων

Προφανώς η δυναμική του σχήματος δεν αποκλείει και τα επόμενα στάδια [Διάσωση, Θεραπεία, Αποκατάσταση], γιατί τα διάφορα στάδια δεν αυτονομούνται ούτε το καθένα οδηγεί απλώς στο επόμενο. Τα στάδια αλληλοτροφοδοτούνται και η διάχυση του προβλήματος και της αντιμετώπισής του συντελείται ακριβώς μέσα από αυτή την κυκλική και ανατροφοδοτούμενη διαδικασία. Αυτό είναι που δίνει και νόημα στο μοντέλο όταν μετεγγράφεται στο πεδίο των κοινωνικών και όχι πλέον των φυσικών φαινομένων, τα οποία ούτως ή άλλως παραμένουν ανεπηρέαστα από τις μορφές αντίδραση σ’ αυτά. Έτσι, για παράδειγμα, οι διαδηλώσεις, τα συλλαλητήρια δεν θα συνιστούσαν απειλή επερχόμενου κινδύνου εάν δεν είχαν νοηματοδοτηθεί ως συνθήκη που ευνοεί την εκδήλωση έκνομων δραστηριοτήτων. Ανασύρονται κατά συνέπεια από την δεξαμενή εννοιολογήσεων λέξεις που επαναφέρουν στη δημόσια αρένα αυτά τα νοήματα, προσδιορίζοντας μεμονωμένα και διακριτά συμβάντα ως μέρος μιας γενικευμένης απειλής ή ως προειδοποιητικά αυτού που πρόκειται να συμβεί. Και έχει ενδιαφέρον να δει κανείς πώς συγκροτείται ο λόγος του «δεν συνέβη τίποτα» όταν η προειδοποίηση δεν ακολουθηθεί από κτύπημα, όπου ως κανονικότητα ορίζεται το κτύπημα και όχι η απουσία του [«χωρίς επεισόδια έληξε η πορεία»]. Έτσι, μέσα από μια συνεχή φόρτιση του κλίματος η πιθανότητα τείνει να μετατραπεί σε βεβαιότητα και στο βαθμό που σημειώνονται και επεισόδια οι προειδοποιήσεις επιβεβαιώνονται.

Αυτή είναι η δυναμική του σχήματος και η αντιστοιχία με το μοντέλο των φυσικών καταστροφών –κάτι σαν: τον Δεκέμβρη θα χιονίσει και θα κλείσουν οι δρόμοι άρα πρέπει να είναι έτοιμος ο κρατικός μηχανισμός. Η δε υπερβολή της αντίδρασης, όπως προκύπτει από τη συγκρότηση της σχέσης μεταξύ σχεδιασμού μέτρων και νοηματοδοτήσεων της συνθήκης, καταγράφεται σε αφηγήσεις όπου οι «αναμενόμενες ανεξέλεγκτες καταστάσεις» του προσεχούς Δεκέμβρη συγχέονται με λόγους περί αύξησης της κοινής εγκληματικότητας, με τους «πολέμους κατά της εγκληματικότητας» ευρύτερα. Ως τέτοιες δε, εμφανίζονται να αποτελούν μέρος ενός συνεχούς, όπου άλλοτε η κοινωνία προειδοποιείται για επικείμενη απειλή και άλλοτε ενημερώνεται για τα μέτρα αντιμετώπισης της.

Σ’ αυτό το μάλλον ασαφές, επί του παρόντος, τοπίο, προκύπτουν ωστόσο δύο ενδιαφέρουσες ιδιαιτερότητες. Η πρώτη αφορά την ταυτότητα των υποκειμένων της απειλής. Σε αντίθεση και με τους Mods και Rockers, τους Teddy Boys αλλά και πολλές άλλες αντίστοιχες και πολύ πιο σύγχρονες περιπτώσεις, στην προκείμενη περίπτωση η ταυτότητα των λαϊκών δαιμόνων η οποία προσφέρεται προς κατανάλωση είναι ασταθής και ευμετάβολη, κυρίως με την έννοια ότι δύσκολα διαχωρίζεται από τη συνθήκη. Με άλλα λόγια, ο λόγος περί των υποκειμένων της απειλής δεν αντιστοιχεί σε μια ομοιογενή, στερεοτυπική ταυτότητα, η οποία προσφέρεται για κατανάλωση και η οποία, εν δυνάμει, θα μπορούσε να αποσπάσει, να αυτονομήσει τα υποκείμενα από την συνθήκη. Φαίνεται, έτσι, να είναι μάλλον η συνθήκη αυτή που παρήγαγε μέχρι τώρα και συνεχίζει να παράγει τα υποκείμενα της απειλής και όχι το αντίστροφο, δηλαδή η δράση των υποκειμένων να παράγει την συνθήκη. Είναι, δηλαδή, κατά κάποιο τρόπο, ως εάν τα υποκείμενα να ανασύρονται μέσα από τη συνθήκη που νοηματοδοτείται ως κοινωνική αταξία και να προσωποποιούν την απειλή χωρίς να εμφανίζονται ως οι αληθινοί χαρακτήρες που συγκροτούν το υποκείμενο της απειλής. Υπ’ αυτό το πρίσμα, από τους πιο ενδιαφέροντες σημειολογικά όρους είναι ο όρος «γνωστοί-άγνωστοι», ως στοιχείο ενός επικοινωνιακά ιδιαίτερα αποτελεσματικού κώδικα, καθώς το περιεχόμενό του είναι πλέον ευρέως κατανοητό· ενός κώδικα ο οποίος περιφέρει την ασάφειά του στον χρόνο νοηματοδοτώντας τόσο το ποσοτικό ή ποιοτικό περιεχόμενο της απειλής όσο και την ανεπάρκεια του κρατικού μηχανισμού για την αντιμετώπισή της. Εξίσου ενδιαφέρουσα υπήρξε και η συζήτηση για τις κουκούλες: το κρυμμένο πρόσωπο του φορέα της απειλής όπου ως τέτοιο προσφέρεται σε δημόσια κατανάλωση.

Αυτή η ασάφεια, από τη μια μεριά αφήνει την ταυτότητα του φορέα της απειλής ανοικτή στο ενδεχόμενο να αποσαφηνιστεί μέσα από την εκάστοτε συγκεκριμένη συνθήκη [για παράδειγμα, ο τρόπος με τον οποίο επανέρχεται συνεχώς στη συζήτηση το πανεπιστημιακό άσυλο και οι λόγοι περί ανοχής –συνενοχής;- της πανεπιστημιακής κοινότητας]. Από την άλλη, όμως, επιτρέπει εξίσου και την οριοθέτηση της κοινωνικής απειλής προσδιορίζοντας τον φορέα της ως Άλλο, είτε γνωστό [ως αντιεξουσιαστή, αναρχικό…] είτε άγνωστο [άγνωστης προέλευσης και κινήτρων] αλλά πάντως όχι την κανονική νεολαία που διαδηλώνει ειρηνικά και με κοινωνικά κατανοητά αιτήματα. Έτσι, αυτό το οποίο αναπαράγεται είναι είτε μια κατηγορία επικίνδυνης νεολαίας, αυξομειούμενη ως προς το μέγεθος και τα κοινωνικά και πολιτικά χαρακτηριστικά, είτε η δαιμονοποίηση κοινωνικών και πολιτικών χώρων που ορίζονται ως δεξαμενές βίας. Ούτως ή άλλως, όμως, η ταυτότητα των «λαϊκών δαιμόνων» των κινητοποιήσεων του Δεκέμβρη, συντηρεί την ασάφειά της, σε αντίθεση με άλλες περιπτώσεις προσωποποιήσεων της βίας, όπως για παράδειγμα οι hooligans.

Η δεύτερη ιδιαιτερότητα αφορά τον ίδιο τον ορισμό της κοινωνικής απειλής. Από την μέχρι τώρα επαφή μου με τα δημοσιεύματα του υλικού που συγκεντρώνω, διαφαίνεται η διαμόρφωση και ενός ειδικότερου ορισμού της κοινωνικής απειλής. Αναφέρομαι στο λόγο περί τρομοκρατικής απειλής, η οποία φαίνεται να διαμορφώνει και ένα βασικό άξονα της κατασκευής του Δεκέμβρη ως επετειακού γεγονότος. Τουλάχιστον στη φάση της προειδοποίησης και της απειλής, όπου παράλληλα με τη συνθήκη της κοινωνικής αταξίας εντάσσεται και η τρομοκρατική απειλή η οποία συναρθρώνεται με ποικίλους τρόπους με την συνθήκη επικινδυνότητας. Ενδεικτικά:

ΤΟ ΒΗΜΑ, 27 Σεπτεμβρίου

Τίτλος: Ο πυρήνας των 20χρονων της φωτιάς. Υπέρτιτλος: Από τις συγκρούσεις με τα ΜΑΤ στα Εξάρχεια στα εκρηκτικά μέσα στις χύτρες

«Ήταν μια παρέα 20χρονων παιδιών από διάφορα σημεία της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης που οι περισσότεροι γνωρίστηκαν στα πανεκπαιδευτικά συλλαλητήρια το 2007. Δημιούργησαν “πυρήνες”, όπως τους έλεγαν, στα Εξάρχεια, στο Παλαιό Φάληρο, στο Ψυχικό αλλά και στη Θεσσαλονίκη. Απέκτησαν επαφές και διασυνδέσεις με “παλιούς” του αντιεξουσιαστικού χώρου και αποφάσισαν να προχωρήσουν στο επόμενο βήμα: στη δράση κατά της Αστυνομίας και του καθεστώτος. Κάποιοι από αυτούς μπορεί να συμμετείχαν σε συγκρούσεις με διμοιρίες των ΜΑΤ στα Εξάρχεια ή στην Καισαριανή και λίγη ώρα αργότερα να μαζεύονταν στο σπίτι της οδού 25ης Μαρτίου 8 στο Χαλάνδρι για να γεμίσουν μια χύτρα με εκρηκτικά και να ετοιμάσουν το επόμενο χτύπημά τους».

[Η δήλωση αυτή αποδίδεται σε ανώτατο αξιωματικό της ΕΛ.ΑΣ]

Στη δημοσιογραφική αφήγηση, λοιπόν, περιγράφεται μια πορεία από.. στο… και μετά…, ενώ και η συνθήκη [Δεκέμβρης 2008, επετειακά γεγονότα…] αναπαριστάται ως δεξαμενή στρατολόγησης τρομοκρατών. Παρόμοια παραδείγματα, λοιπόν, περιλαμβάνουν το ενδεχόμενο αντιστροφής τού μέχρι τώρα σχήματος όπου η συνθήκη παράγει τα υποκείμενα της απειλής, κατασκευάζοντας αντίθετα, το υποκείμενο πριν την συνθήκη ή αυτονομημένο από τη συνθήκη στο βαθμό που οι σύγχρονοι «λαϊκοί δαίμονες» θα αποκτήσουν ταυτότητα ως νέα γενιά τρομοκρατών με απρόβλεπτο το χώρο, το χρόνο και την εμβέλεια της δράσης τους.

Παράλληλα, διαφαίνεται και ένας επαναπροσδιορισμός του περιεχομένου του όρου τρομοκρατία, ο οποίος μέχρι πρότινος αναφερόταν σε κλειστές, μυστικές ομάδες και στην ένοπλη δράση τους. Τώρα ο όρος ανοιγοκλείνει καθώς αρχίζει να παραπέμπει πια και σε μαζικούς χώρους όσο μαζική είναι και η συνθήκη /δεξαμενή επικινδυνότητας. Ταυτόχρονα, η συνθήκη επικινδυνότητας αποκτά και οιονεί χωροταξική διάσταση ως πεδίο δράσης, ως ορμητήριο, στρατηγείο, καταφύγιο… έτσι ώστε να νομιμοποιεί τη λήψη εξαιρετικών και εξειδικευμένων μέτρων.

Στην μελέτη του Cohen, ο υπερβάλλων ζήλος για την προστασία των υποψήφιων θυμάτων της διάχυτης βίας, υλοποιείται διαμέσου της κινητοποίησης όχι μόνον της αστυνομίας αλλά και της πυροσβεστικής, μέχρι και με τη συμμετοχή της Βρετανικής Πολεμικής Αεροπορίας (RAF) στο γενικό σχεδιασμό. Παράλληλα, ο σχεδιασμός περιλάμβανε χαρτογράφηση περιοχών για τις οποίες εξαγγέλλονται /αναμένονται επεισόδια, προληπτικές συλλήψεις ενδυματολογικά υπόπτων, εξαντλητικούς ελέγχους της αστυνομίας στα δίτροχα [τυπικό μέσο μεταφοράς των «λαϊκών δαιμόνων» της μελέτης], ελεγχόμενη πρόσβαση στις παραλίες –χώρους όπου εκδηλώθηκαν τα πρώτα επεισόδια που δρομολόγησαν τον ηθικό πανικό-, μετακίνηση παραθεριστών κατά τη διάρκεια των αργιών βάσει σχεδίου κ.ο.κ. Και όπως παρατηρεί ο Λίγκας (2009):

Εδώ εντοπίζεται πλέον το σημείο όπου μέσα από την επιχειρηματολογία του Cohen διαπιστώνουμε τη συγκρότηση μιας σχέσης μεταξύ κοινωνικού ελέγχου και νοηματοδοτήσεων. Η κοινωνική αντίδραση, οι προδιαθέσεις, η συγκρότηση συγκεκριμένου πλαισίου πεποιθήσεων είναι αυτά που ορίζουν το φαινόμενο των Mods και των Rockers ως μορφή παρέκκλισης κι όχι τα συμβάντα.

Το «κράτος των Εξαρχείων» ως παραδειγματική κατασκευή

Το σημείο στο οποίο βρίσκεται η έρευνα καθιστά πρόωρη την εξαγωγή και την παρουσίαση οιουδήποτε τελικού συμπεράσματος. Έτσι, το συγκεκριμένο παράδειγμα του «κράτους των Εξαρχείων» θα μου επιτρέψει απλώς να συνοψίσω ένας μέρος της προβληματικής, ειδικότερα σε ό, τι αφορά την συνάρθρωση νοηματοδοτήσεων και μέτρων αστυνόμευσης και καταστολής.

Η υπόθεση είναι ότι η παρουσία αστυνομικών δυνάμεων στα Εξάρχεια δεν είναι ένα μονοσήμαντο γεγονός ούτε έχει ένα δικό της αυτονόητο ή αυταπόδεικτο νόημα το οποίο αντιστοιχεί στις δηλώσεις του θεσμικά υπεύθυνου Υπουργού. Υπό αυτή την έννοια, δεν είναι ούτε δεδομένο ούτε αυτονόητο ότι η πλατεία Εξαρχείων αποτελούσε άβατο το οποίο "πατήθηκε" από τις δυνάμεις του νόμου και της τάξης, ούτε ότι στεγάζει τέτοια ποσοστά εγκληματικότητας που να δικαιολογούν την πολιορκία της.

Αν επιχειρήσουμε, λοιπόν, να δούμε το συμβολικό περιεχόμενο της κατασκευής "κράτος των Εξαρχείων που δεν θα αποτελεί πλέον άβατο", ένα από τα σημαντικά στοιχεία του είναι αυτή καθεαυτή η εικόνα της πολιορκούμενης ζώνης και τα μηνύματα τα οποία τείνει να κοινοποιεί. Εάν η εικόνα, λοιπόν, συνοψίζει το μήνυμα της "επιβολής της τάξης" ως κάτι το οποίο είναι και εφικτό και επιθυμητό, ποιες είναι οι ειδικότερες νοηματοδοτήσεις που θα επιτρέψουν να φτάσει το συνολικό μήνυμα στους αποδέκτες; Σ’ ένα ακροατήριο, δηλαδή, το οποίο προφανώς είναι πολύ ευρύτερο από τους θεωρούμενους "παράνομους" ή, κυρίως, επίδοξους παράνομους που έχουν την πλατεία ως ορμητήριο ή καταφύγιο -για την ακρίβεια η ίδια η χωροθέτηση της παρανομίας τείνει να εντάσσει στις παραπάνω κατηγορίες οποιονδήποτε περιφέρεται στην πλατεία χωρίς "προφανή σκοπό".

Στην εν λόγω συνθήκη και στο βαθμό που η λήψη έκτακτων μέτρων συναρτάται με την επέτειο της 6 Δεκεμβρίου του 2008, αναπόδραστα η συνάρθρωση αποκτά πολλαπλές εκδοχές: Προφανώς [ή μάλλον αναπόφευκτα όποια κι αν είναι η πρόθεση], την "επιβολή του νόμου και της τάξης" δεν την σηματοδοτεί μόνο η φυσική παρουσία των αστυνομικών δυνάμεων-στρατιωτάκια ακούνητα κι αγέλαστα παρατεταγμένα εντός ή πέριξ της πλατείας. Τα «στρατιωτάκια» είναι πιθανότατο να δράσουν και να δράσουν κατά τρόπο που θα προκαλέσει αντι-δράσεις ή θα ανακαλέσει μνήμες από τη νύχτα της 6 Δεκέμβρη 2008. Σ’ αυτή την περίπτωση, όμως, ανατρέπεται συνολικά το τοπίο της «τήρησης της τάξης», καθώς σε πραγματικό και συμβολικό επίπεδο συντηρείται η πρωταρχική συνθήκη, διαιωνίζεται μάλιστα ως ανοιχτό ενδεχόμενο για επανάληψη της «λάθος» κίνησης οπόταν και η υπερ-φυλασσόμενη περιοχή θα μετατραπεί και πάλι σε περιοχή σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης: η ανάρμοστη εικόνα. Η εικόνα, όμως, δεν μπορεί να είναι ανάρμοστη -ακόμα και εάν εκπληρωθεί η προφητεία-, όπως δεν μπορεί να εμφανίζεται ανορθολογικός και ο σχεδιασμός που την παράγει.

Ποιο είναι, κατά συνέπεια, το μήνυμα που εκπέμπεται; Μια πρώτη απάντηση θα μπορούσε να συναρτηθεί με τα νοήματα τα οποία ενδύεται η επιχειρούμενη αντιστροφή των ρόλων θύτη /θύματος[13] και την επίκληση της κατηγορίας του θυματοποιημένου φιλήσυχου πολίτη.

Επί του παρόντος, όμως, το ερώτημα παραμένει ανοικτό και μέχρι καινούργια γεγονότα να ενδυθούν νοήματα τα οποία θα διεκδικούν κοινωνική συναίνεση, θα τολμούσε κανείς να υποθέσει ότι η εικόνα συντηρείται ως θέαμα ή ως τελετουργική υπενθύμιση τού ότι οι δυνάμεις είναι εσαεί διατεταγμένες κατά αυτόν τον συγκεκριμένο τρόπο, και ότι σε συμφέρει να είσαι πάντα από τη σωστή πλευρά.

Αντί επιλόγου

Καθώς επεξεργάζομαι το παρόν κείμενο ενόψει της δημοσίευσής του, η «επέτειος» έχει ήδη περάσει και είναι σε μεγάλο βαθμό ορατά τα αποτελέσματα που παρήχθησαν, σε πραγματικό και συμβολικό επίπεδο, ενόσω εξελίσσονταν και συναρθρώνονταν δράσεις και αντιδράσεις και εκφέρονταν Λόγοι οι οποίοι προσδιόριζαν και επαναπροσδιόριζαν το περιεχόμενο των γεγονότων. Καθότι, όμως, για τους τεχνικούς και ουσιαστικούς λόγους που προαναφέρθηκαν, το γραπτό κείμενο δεν μπορεί παρά να αντιστοιχεί στο περιεχόμενο της προφορικής εισήγησης της 16/10, επιλέγω να παραθέσω ένα μόνον από τα μεταγενέστερα συμβάντα, το οποίο ανεξάρτητα και από τη δημοσιογραφική αφήγησή του, μοιάζει να επικυρώνει θεσμικά την νοηματοδότηση της 6 Δεκεμβρίου του 2008 ως αφορμής για «επετείους» διασάλευσης της έννομης τάξης.

Η αναφορά είναι στη συζήτηση και τις αποφάσεις που πάρθηκαν σε σχέση με τον χρόνο και τον τόπο διεξαγωγής της δίκης των δύο ειδικών φρουρών, όπου η ρητορική περί επικείμενων ταραχών τείνει να αποσπά την συγκεκριμένη δίκη από τα συνήθη νοηματικά πλαίσια μιας οποιασδήποτε δίκης για ανθρωποκτονία: η δίκη παύει να νοείται [εργαλειακά και συμβολικά] ως η φυσιολογική κατάληξη της θεσμικής διαχείρισης μιας ανθρωποκτονίας με μείζον -αν όχι αποκλειστικό!- διακύβευμα την απονομή δικαιοσύνης και νοηματοδοτείται ως εξαιρετικό γεγονός, ικανό να πυροδοτήσει δράσεις που θα απειλήσουν την κοινωνική ασφάλεια και ειρήνη. Με δυο λόγια, μέσα από την θεσμική επικύρωση της αλλαγής των συνήθων όρων και προϋποθέσεων της δίκης, το γεγονός χάνει τον πυρήνα του, την δική του αυταπόδεικτη αλήθεια και συντελεί στην παγίωση της κατάλυση της έννομης τάξης ως λόγου για τον οποίο θα πρέπει να θυμάται η ελληνική κοινωνία την 6 Δεκέμβρη 2008.[14]

Βιβλιογραφικές πηγές

Cohen, S. (1980), Folk devils and moral panics: the creation of the mods and rockers, Oxford: Martin Robertson.

Ferrell & Sanders (1995), “Culture, Crime and Criminology”, στο Ferrell, J. & R. Sanders (επιμ.), Cultural Criminology, Boston: Northeastern University Press

Ferrell, J. & R. Sanders (επιμ.), Cultural Criminology, Boston: Northeastern University Press)

Garland, D., (2008) «On the concept of moral panic», στο Crime Media Culture, 4: 9

Hall, S, T. Jefferson & B. Roberts (1976), Εισαγωγή στο Hall, S. & T. Jefferson (επιμ.), Resistance through Rituals, London: Routledge

Hall, S., C., Critcher, T., Jefferson, J., Clarke & Roberts, B. (1978) Policing the crisis: Mugging, the state and law and order, London: Macmillan

Hebdidge D. ( 1981), Υπο-κουλτούρα. Το νόημα του στυλ, Αθήνα: Εκδόσεις Γνώση

Αβδελά, Ε, 2005: 31, «Φθοροποιοί και ανεξέλεγκτοι απασχολήσεις. Ο ηθικός πανικός για τη νεολαία στη μεταπολεμική Ελλάδα», Σύγχρονα Θέματα, τ. 90

Κουκουτσάκη, Α. (2009), «Οι δίκες του Δεκέμβρη», στο Ενημερωτικό Δελτίο (Νewsletter) της Επιστημονικής Εταιρείας Κοινωνικής Πολιτικής, ΔΙΠΛΟ ΤΕΥΧΟΣ 7ο - 8ο

Λίγκας Κ. (2009), Παρουσίαση του «Cohen, S. Folk devils and moral panics: the creation of the mods and rockers», http://crimevssocialcontrol.blogspot.com/2009/02/folk-devils-and-moral-panics.html

*Επεξεργασμένη μορφή της εισήγησής μου στο Συνέδριο Ο δρόμος για τη Δικαιοσύνη που έγινε το φθινόπωρο του 2009 στη Θεσ/νίκη, προς τιμή του καθηγητή Στέργιου Αλεξιάδη

ΠΟΙΑ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΓΙΑ ΠΟΙΑ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΜΝΗΜΟΝΙΟΥ

2011-10-25T22:28:00.000+03:00

ΠΟΙΑ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΓΙΑ ΠΟΙΑ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΜΝΗΜΟΝΙΟΥ

Πέμπτη 27 Οκτώβρη 2011

ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΣΤΟΝ ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΧΩΡΟ ΝΟΣΟΤΡΟΣ

Θεμιστοκλέους 66, Εξάρχεια

Ελάτε να συζητήσουμε για την επιδημία των αυτοκτονιών, τη μαζική κατάθλιψη, την βία στην εργασία και την κοινωνία και την καθημερινή εξουθένωση.

Για να εμποδίσουμε την επιστροφή της ψυχιατρικής βαρβαρότητας και της φαρμακευτικής εγκληματικότητας σαν κατασταλτικών πρακτικών στα γνώριμα χνάρια της φυλακτικής βίας.

Για να μην αφήσουμε να αναβιώσουν ο παλιός ψυχιατρικός ιδρυματισμός και τα βασανιστήρια που το οργανωμένο κίνημα για την ψυχιατρική μεταρύθμιση είχε κλείσει για πάντα στο χρονοντούλαπο της ιστορίας.

Να ετοιμάσουμε τις απαντήσεις μας

στην επίθεση της άγριας οικονομίας ενάντια στα τελευταία ψήγματα μιας προνοιακής κοινωνίας, που χρόνια τώρα ορθώνει τις πολυποίκιλες αντιστάσεις της απέναντι στις πολιτικές λιτότητας και λεηλασίας των ισοσκελισμένων προυπολογισμών

στην ατιμία των έξυπνων επενδύσεων της “ασφάλισης του σπιτιού του γείτονα έναντι πυρκαιάς” και στα τοκογλυφικά κέρδη που αποφέρει η πυρπόλησή του δηλαδή το στοίχημα για την χρεωκοπία και την περαιτέρω υποδούλωση και εξαθλίωση.

στις εξωθεσμικές αποφάσεις που χαράσουν πολιτικές με προαποφασισμένες γραμμές στις «λέσχες» έκφρασης των σύγχρονων υπερπλουσίων, που συσπειρωμένοι σε πανίσχυρα, διεθνή, άτυπα δίκτυα τις επιβάλλουν μέσω πειθήνιων και πρόθυμων πολιτικών προσώπων και Media-παπαγάλων.

στο καπιταλισμό που ξαναφτιάχνει τα Νταχάου του και που δεν έχει καν την ανάγκη της δημοκρατικής επίφασης.

Διότι η επιλογή να ζούμε ελεύθεροι και με αξιοπρέπεια αποτελεί την θεμελιώδη και συντακτική απόφαση της ύπαρξής μας.

Ανοίγουν τη συζήτηση οι:

Αστρινάκης Γιώργος ψυχίατρος Δρομοκαΐτειου

Μεγαλοοικονόμου Θόδωρας ψυχίατρος Ψ.Ν.Α

Πανάγου Αιμιλία ειδ. επιστήμονας στο Συνήγορο του Πολίτη

Συντονίζει ο Άκης Ασπρογέρακας

Μακρύ ζεϊμπέκικο για το Νίκο

2011-09-26T19:21:00.000+03:00

Στίχοι: Διονύσης Σαββόπουλος
Μουσική: Διονύσης Σαββόπουλος
Πρώτη εκτέλεση: Διονύσης Σαββόπουλος

Λοιπόν μολύβι και χαρτί, η απόγνωση άνοιξε λαγούμι
Σκιές που χώθηκαν με λάμψεις μαχαιριού σε πιο στενό κελί
ψηλά με πέπλα αίματος Χλιμίντριζε η Σελήνη
Δεν έχει ελπίδα, ελευθερία δεν ζητά, αλλά δικαιοσύνη

Γεννήθηκε σ' ένα λασπότοπο, κοντά στην Κατερίνη
Σκιές με λάμπες θυέλλης που γλιστρούν στου Άδη το πανί
Ο Νίκος ήταν ο πρωτότοκος, τον άλλον λέγαν Δημοσθένη
Βουβός δεσμός, εικόνα παιδική, σε άλλο χρόνο αναπλεγμένη

Ο γέρος του είχε κρυψώνα το βουνό απ' το '45
Κι οι χωρικοί απ' τον φόβο των Αρχών, μακραίναν κι απ' τον γιο
Κι αυτός τους έβλεπε στρωμένους στην δουλειά και μέσα του άναβε η μανία
του στριμωγμένου ανάμεσα στο πλήθος και την Αστυνομία

Ώσπου μια μέρα χωρίς αποσκευή, τσουλώντας της τρύπας του την ρόδα
Κυλάει απ' την Μακεδονία ως εδώ, κι ακόμα που θα βγει;
Θα τρέχει πάντα για το άστρο που δεν φτάνει καμιά Αστυνομία
Για τους φυγάδες αυτός ο ουρανός είν' η παρανομία
Νίκο, αγγίζω το στοιχείο σας
Νίκο, μες τον υπόκοσμο της γλώσσας
Δυο καταδίκες 6 χρόνια για κλοπή, τον είδα όταν βγήκε
Κρατούσε πλέον μιαν απόσταση απ' την τρέλα, όχι για να σωθεί
Αλλά για να την σώσει αν με νοείς, να λόγου χάρη ήθελε γάμο
Και τότε τού 'παν «έλα σε μάς για να προδώνεις» δεν δέχθηκε στιγμή!

Κι απ' την βαθειά των υπογείων τους την λύσσα, κατέφυγε στην επαρχία
Μα όπου κιαν πήγε, το σήμα είχε σταλεί, στην Σαλλονίκη τον τσακίσαν
Σχεδόν τρεκλίζοντας ξανά 'ρθε στην Αθηνά, και τότε πιάσαν την μνηστή του
Της είπαν λόγια, βοηθήσαν κι γονείς ώσπου διέκοψε μαζί του

Κι ωστόσο ζούσε τελείως σοβαρός, υπνοβατώντας σ' ένα κράτος
Που θριαμβεύει με μιαν ατέλειωτη στριγκλιά «διαφυγή καμιά»
Κρατώντας μόνο μια κρυφήν αναπνοή, των μπουζουκτζίδικων το γκέτο
Βαθιά εικόνα, που η έκσταση εκεί, ακόμα λειτουργεί
«ν' ακούω» έλεγε «τα λόγια, την φωνή, και τ' αδελφάκι μου υψωμένο
να το κοιτάω στον χορό του μοναχό, και κάτι να παθαίνω»
Νίκο, σκυλάδικο Σαββάτο
Νίκο, σπασίματα γεμάτο
Παραγγελιά, και περιμέναν καθισμένοι, και τα ηχεία το αναγγείλαν
Κι όλα τα όργανα συλλάβαν το σκοπό για το χορό του Δημοσθένη
Καθώς ανέβαινε, η πίστα ήταν γεμάτη, ακούστηκε να ουρλιάζει
Παραγγελία, γιατί το είδε το κακό με δρασκελιές να πλησιάζει

Η πίστα άδειασε, μονάχα δυο αστυνόμοι, χορεύαν, γυρνώντας του την πλάτη
τότε τους έσπρωξε ο μικρός με μια στριγκλιά «δικό μου το κομμάτι»
Τον ρίξαν κάτω σε γυαλιά κομματιασμένα, ξεφώνιζε όπως τον εσέρναν
Σαν ένα φιλμ ιλιγγιώδες η ζωής τους, του Νίκου έκαψε τα φρένα

Έξω απ' την τρέλα δεν είχε κάτι να πιαστεί, γιατί του το 'χαν διαλύσει
Κατρακυλάει στον προβολέα των σκοταδιών του, στην φρικαλέα ατραξιόν του
Με τόση βία που είναι αδύνατον να πω, τι έγινε εκεί κάτου
Το δράμα όλο συντελέστηκε θαρρώ, στον χώρο του αοράτου

Στον εαυτό του είπε «Νίκο, συγκρατήσου» τραβώντας κιόλας το λεπίδι
Τον πρώτο που την έφαγε τον είδαν, με μια ταυτότητα να σκύβει
Σφαχτήκαν 3 μαχαίρωσε άλλους 6, φωνές, «ανοίχτε θα μας σφάξουν»
Τραβώντας έξω τον μικρό παραμιλούσε «εσένα δεν θα σε πειράξουν»
Νίκο, σόι αλλοπαρμένο
Νίκο, τι έχεις καμωμένο;
Μετά κατέφυγε στο σπίτι ενός γνωστού, μα ένοιωσε ότι θα τον δώσουν
«θα φύγω» είπε «με μια βάρκα ν' ανοιχτώ, φουρτούνες να με πνίξουν, ΝΑ!
Να τρελαθούνε, που Νίκο να γυρεύουν, και Νίκο να μην βρίσκουν»
Μα όπως βγήκε τους είδε σαν βαλέδες, ο ένας με τις χειροπέδες

Τον εκυκλώσαν και από τα γύρω μέρη, κρεμόταν η ζωή του
από ένα νήμα που δεν θα 'δινε σ' αυτούς, και πέταξε μαχαίρι
Να αναγκαστούν να τον σκοτώσουν οι Αστυνόμοι, μα εκείνοι τού 'ριχναν στα πόδια
Σερνόταν κι έβριζε ώσπου ένας ταβερνιάρης, του 'δωσε μια με ένα καδρόνι

Η δίκη του έγινε τον άγριο Νοέμβρη, το ένιωθε άραγε κι εκείνος;
Ο Τύπος πάντως, τον πρόβαλε ανοιχτά σαν αιμοβόρο κτήνος
Τα ίδια λέγαν και πολλοί προοδευτικοί «παράξενο δεν ήταν»
Η σύμβασή τους διαισθάνθηκε σ'αυτόν, μιαν άλλη απειλή

Τό 'παν επίσης λαϊκοί ένα σωρό, στον συνεργάτη ενός εντύπου
Μα ο Μπιθικώτσης τον διώχνει και του λέει «που να σου εξηγώ»
Δεν είχε μάρτυρες εκτός τ' αφεντικό και την νοικοκυρά του
Οι δικηγόροι λέγαν «ανώμαλη ψυχή, κοιτάξτε τα χαρτιά του»
Νίκο, χωριό συσκοτισμένων
Νίκο, ποίοι σ' έχουν κυκλωμένο;
Ο ίδιος ξέγραψε απ' αρχής τον εαυτό του, το είπε «πρέπει να πεθάνω»
Μπήκε στον κόπο δηλαδή τον δικαστών μα αυτοί δεν μπήκαν στον δικό του
Καθώς διηγιόταν την ζωή του, θαρρούσα δεν θ' αντέξω
Η δική εξελισσόταν μέσα μα η δικαιοσύνη ήταν απ' έξω

Στα γράμματά του από την φυλακή, ο βίος δεν διαφέρει
Ασφυκτιούσε σαν ζώο μυθικό, εδώ όσο κι εκεί
Μην είναι τάχα ένα ρίγος παραπέρα, που δείχνει απόσταση από το δράμα
και μεταφέρει σαν ιπτάμενο ένα θαύμα, της δικαιοσύνης την γαλέρα

Η τέχνη μου έζησε παράξενες στιγμές, και από δίκιο ξέρει
Τα κίνητρά του δεν ήταν ταπεινά, τον βλέπω σε αργές στροφές
Σαν μια Θεότητα που λύει τον πανικό της και διαστέλλεται ξεσπώντας
Στ' ανυποψίαστα μπουλούκια του γλεντιού, που βιάζουν το άσυλό της

Η ουρά που αυξάνει φτύνοντάς τον ας λυσσάει, με τον ζουρλό μανδύα
και με τα ηλεκτροσόκ να τον κλονίσει, θα λάβει ότι της αξίζει
Στους λαβυρίνθους του εφιάλτη οδηγημένη, αιώνια, δίχως σωτηρία
Στην τακτική δουλεία του δικαστή, που δεν καταλαβαίνει
Νίκο, ποτέ δεν θά 'ναι έτσι
Νίκο, είν' η αρρώστια που μας σώζει
Καθώς σε φέρνει πιο μακριά κι απ' το κελί σου
Νίκο, στον ουρανό της μουσικής σου

Ελαφρύ νά 'ναι το χώμα που σε σκεπάζει Νίκο Κοεμτζή. Ήταν η εποχή που σ' έκανε μύθο και είναι πάλι η εποχή που σε ξαναδικάζει, έξω από τα δικαστήρια, στο ποινικό μητρώο σου που γράφουν λεπτομερώς οι εφημερίδες, στις παρέες και τα καφενεία οι εύκολοι στα λόγια.

Ανοιχτά ή κλειστά πανεπιστήμια: κάποιες σκέψεις για ψευτοδιλήμματα, Της Ξένιας Χρυσοχόου

2011-09-20T20:35:00.001+03:00

Αμέσως μετά τις 24 Αυγούστου που ψηφίστηκε ο νέος νόμος για την Ανώτατη Εκπαίδευση οι φοιτητές σχεδόν στο σύνολο των σχολών και τμημάτων των πανεπιστημίων της χώρας προχώρησαν σε καταλήψεις. Δεν θα το περίμενε κανείς ότι οι φοιτητές θα έκλειναν τα πανεπιστήμια σε εξεταστική περίοδο Αντέδρασαν όμως στη περαιτέρω συρρίκνωση του μέλλοντος τους. Μετά από τρεις εβδομάδες καταλήψεων γίνονται εκκλήσεις να ανοίξουν τα πανεπιστήμια, κινητοποιούνται όλα τα ΜΜΕ και όποιος αντιδρά στο νέο τερατούργημα πρέπει να τοποθετηθεί στο ερώτημα που του τίθεται επιτακτικά “Ανοιχτά ή κλειστά πανεπιστήμια;”

Το ερώτημα αυτό αποτελεί, όπως και πολλά άλλα που μας τίθενται και θα τεθούν υπό μορφή δημοψηφισμάτων, ένα ψευτοδίλημμα και τίθεται εκ του πονηρού για να μεταθέσει τη συζήτηση από τα πραγματικά ερωτήματα. Το ερώτημα δεν είναι αν τα πανεπιστήμια θα είναι ανοιχτά ή κλειστά αλλά αν, με το νέο νόμο θα συνεχίσουν να είναι πανεπιστήμια.

Αν με ρωτήσει κανείς να απαντήσω σε αυτό το ψευτο-ερώτημα θα πω:

Ναι θέλω να λειτουργεί:

ü ένα πανεπιστήμιο που δεν θα είναι κολέγιο, που θα δίνει πτυχία με γνωστικά αντικείμενα όπως τα συγκροτούν τα τμήματα (departments) σε όλο τον κόσμο.

ü ένα πανεπιστήμιο που θα διδάσκει τη γνώση που παράγει μέσω έρευνας μέσα σε πλαίσια ακαδημαϊκής ελευθερίας και θα βγάζει επιστήμονες και όχι απλά καταρτισμένους πτυχιούχους χωρίς επαγγελματικά δικαιώματα.

ü ένα πανεπιστήμιο που θα μπορούν να σπουδάζουν οι νέοι ανεξάρτητα από την οικονομική κατάσταση της οικογένειάς τους, που θα στηρίζει τους πιο αδύναμους με σίτιση και στέγαση.

ü ένα πανεπιστήμιο, πραγματικά δημόσιο, που θα στηρίζεται οικονομικά σε δημόσιες παροχές ώστε να μην είναι έρμαιο διαπλοκής και οικονομικών συμφερόντων, ένα πανεπιστήμιο που θα το στηρίζει η πολιτεία οικονομικά και ηθικά και δεν θα το απαξιώνει

ü ένα πανεπιστήμιο που θα διοικείται δημοκρατικά από την κοινότητά του και όχι από την εκάστοτε κυβέρνηση και όσους διαπλέκονται μαζί της.

ü ένα πανεπιστήμιο που θα στηρίζει τον κόπο των λειτουργών του και των φοιτητών

Αν μιλάμε για ένα τέτοιο πανεπιστήμιο τότε να ανοίξει πάραυτα. Ας σταματήσουμε όμως την υποκρισία. Δεν ήταν τέτοιο το πανεπιστήμιο μας αλλά για αυτό δεν έφταιγε το θεσμικό του πλαίσιο. Ο νέος νόμος θα κάνει τα πράγματα χειρότερα σε καθένα από τα σημεία που προαναφέρθηκαν καθώς:

û Καταργεί τα τμήματα και τα γνωστικά αντικείμενα και ωθεί σε σπουδές κατάρτισης με μειωμένα επαγγελματικά δικαιώματα.

û Δεν προωθεί την έρευνα αλλά μετατρέπει το πανεπιστήμιο σε μεταλυκειακό διδασκαλείο. Εντεταλμένοι ευέλικτοι εργαζόμενοι θα διδάσκουν σε προπτυχιακό επίπεδο ενώ μόνο λίγοι φοιτητές σε μεταπτυχιακό επίπεδο θα μπορούν ενδεχομένως να κάνουν έρευνα.

û Λίγοι θα μπορούν να πάρουν αυτό που σήμερα ονομάζουμε πτυχίο αφού το τέταρτο έτος θα μεταφερθεί σε μεταπτυχιακό επίπεδο το οποίο θα έχει δίδακτρα.

û Η κυβέρνηση με πρόσχημα την αυτοτέλεια των πανεπιστημίων αποποιείται της συνταγματικής της υποχρέωσης να χρηματοδοτεί τα πανεπιστήμια τα οποία θα πρέπει να “βγουν στις αγορές” για να επιβιώσουν. Οι φοιτητές και οι οικογένειές τους θα αναγκαστούν να πληρώσουν, έρευνες θα γίνονται μόνο αν βρεθεί χορηγός και μόνο στα θέματα που βρίσκεται χρηματοδότηση. Η περιουσία του πανεπιστημίου θα μεταφερθεί σε ανώνυμη εταιρεία ώστε να ξεπουληθεί επιτήδεια.

û Η διοίκηση του πανεπιστημίου θα συσσωρευτεί σε χέρια λίγων των οποίων οι αποφάσεις δεν θα ελέγχονται από κανένα και δεν θα λογοδοτούν σε κανένα και οι πανεπιστημιακοί δεν θα μπορούν να αντιδράσουν καθώς αυτοί οι λίγοι θα ορίζουν απολύτως την τύχη τους.

û Το πανεπιστήμιο θα γίνει επιχείρηση όπου οι εργαζόμενοι πανεπιστημιακοί θα στερούνται ακαδημαϊκής ελευθερίας και θα ελέγχονται για το παραγόμενο προϊόν ενώ οι φοιτητές θα είναι χρήστες υπηρεσιών εκπαίδευσης.

Ναι, ένα τέτοιο πανεπιστήμιο δεν θέλω να ανοίξει και θα αντισταθώ μαζί με όσους στο πανεπιστήμιο και την κοινωνία θέλουν ένα δημόσιο, δωρεάν και δημοκρατικό πανεπιστήμιο.

Η απάντηση στο ερώτημα ανοιχτό ή κλειστό πανεπιστήμιο εξαρτάται από το όραμα που έχει κανείς για το πανεπιστήμιο. Μήπως το πανεπιστήμιο το οποίο οραματίζονται όσοι επιμένουν να ανοίξει για να γίνουν άμεσα εξετάσεις είναι ένα πανεπιστήμιο-επιχείρηση που παράγει προϊόντα-πτυχία-, ένα εξεταστικό κέντρο που αρκεί να λειτουργεί κάπως; Η εφαρμογή του νέου νόμου δεν είναι ένας ακόμα πειραματισμός στην πλάτη διδασκόντων και διδασκομένων που αν αποτύχει μπορεί να αλλάξει. Η εφαρμογή του νέου νόμου συνεπάγεται την κατάργηση του πανεπιστημίου και επί τούτου καλούμαστε όλοι, πανεπιστημιακή κοινότητα και κοινωνία, να πάρουμε θέση.

Σήμερα που η κοινωνία μας περνάει πολιτική, οικονομική και ηθική κρίση και της ζητούν να υποταχθεί στις επιταγές “των αγορών” ας υπερασπιστούμε συλλογικές αξίες και ας παλέψουμε μαζί για το πανεπιστήμιο και την κοινωνία που θέλουμε.

Ξένια Χρυσοχόου

Καθηγήτρια στο Πάντειο Πανεπιστήμιο

20 Σεπτεμβρίου 2011

(το κείμενο δημοσιεύτηκε σε πολλές ιστοσελίδες και η αρχική πηγή είναι http://afterhistory.blogspot.com/)

ΚΑΜΠΑΝΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΡΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΚΑΘΗΛΩΣΕΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΛΕΥΚΩΝ ΚΕΛΙΩΝ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ. ΥΠΟΓΡΑΦΟΥΜΕ, ΚΟΙΝΟΠΟΙΟΥΜΕ

2011-09-18T20:42:00.002+03:00

http://www.gopetition.com/petitions/%CE%BA%CE%B1%CE%BC%CF%80%CE%B1%CE%BD%CE%B9%CE%B1-%CE%B3%CE%B9%CE%B1-%CF%84%CE%B7%CE%BD-%CE%BA%CE%B1%CF%84%CE%B1%CF%81%CE%B3%CE%B7%CF%83%CE%B7-%CF%84%CF%89.html

Στην εκδήλωση «Διεκδικώντας τα δικαιώματά μας στο χώρο στη ψυχικής υγείας- χαράζοντας διαδρομές ανάρρωσης», που οργανώθηκε, στις 8-9 Ιουνίου 2011, από τα ΚΨΥ Αγίων Αναργύρων και από Δίκτυο Hearing Voices Αθήνας, πάρθηκε, ως προϊόν μιας συζήτησης που αναπτύχθηκε σε μεγάλο μέρος της διημερίδας, η πρωτοβουλία να ξεκινήσει μια καμπάνια κατά των μηχανικών καθηλώσεων και γενικά της κατασταλτικής λογικής και πρακτικής που διέπει την ψυχιατρική φροντίδα, όπως αυτή ασκείται στην συντριπτική πλειονότητα των υπηρεσιών (στον δημόσιο και στον ιδιωτικό τομέα, νοσοκομειακών και στεγαστικών) , αλλά και την φροντίδα όλων γενικώς των ατόμων με ποικίλα προβλήματα και ανάγκες, παιδιών, ενηλίκων και ηλικιωμένων, που περιθάλπονται στα πάσης φύσεως ιδρύματα.

Αρχικά, στην εκδήλωση, 50 άτομα υπέγραψαν την έκκληση για μια «εκστρατεία κατά την μηχανικών καθηλώσεων». Εν συνεχεία, έγιναν δυο συναντήσεις όπου προσκλήθηκαν όλοι όσοι υπέγραψαν (παρά την καλοκαιρινή περίοδο, προσήλθαν αρκετοί από αυτούς) για να συνταχθεί ένα κείμενο, το οποίο θα αποτελούσε τη βάση αυτής της καμπάνιας. Το κείμενο αυτό κυκλοφορεί τώρα για περαιτέρω υπογραφές, με κάθε τρόπο - και μέσω διαδικτύου. Η συλλογή υπογραφών αποτελεί μέρος της καμπάνας, πλευρές της οποίας είναι όσα αναφέρονται στο ίδιο το κείμενο. Μια επόμενη στιγμή θα είναι η οργάνωση, το φθινόπωρο, μιας δημόσιας εκδήλωσης με αυτό το θέμα, όπου θα κληθούν να μιλήσουν τόσο αυτοί/τές που υφίστανται την ιδρυματική βία, όσο και αυτοί που λειτουργούν εντός των θεσμών που την ασκούν – όπως, φυσικά, και κάθε άλλος ενδιαφερόμενος.

Petition:

ΚΑΜΠΑΝΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΡΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΚΑΘΗΛΩΣΕΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΛΕΥΚΩΝ ΚΕΛΙΩΝ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ

"Είναι γνωστή η εκτεταμένη και άκρως αυθαίρετη χρήση που γίνεται, σε όλες σχεδόν τις μονάδες ψυχικής υγείας, της μηχανικής καθήλωσης και της απομόνωσης (στα ‘λευκά κελιά’) για την αντιμετώπιση περιστάσεων «επικίνδυνης», υποτίθεται, συμπεριφοράς, αλλά, πολύ συχνά και για τον έλεγχο συμπεριφορών ψυχικά πασχόντων ατόμων που δεν παρουσιάζουν καμιά «επικινδυνότητα», όπως κι΄ αν αυτή οριστεί.

Πέραν, όμως, από το χώρο της ψυχικής υγείας, η μηχανική καθήλωση, το δέσιμο του προσώπου πάνω στο κρεβάτι του (ενίοτε του ποδιού του από ένα πάγκο κοκ), είναι μια ευρέως εφαρμοζόμενη πρακτική, εμβληματική μιας απρόσωπης, απάνθρωπης και ανέξοδης διαχείρισης των πολύπλοκων αναγκών και των ποικίλων δυσκολιών των εγκλείστων σε όλο τα φάσμα των τα κλειστών ιδρυμάτων, από αυτά που είναι εντεταλμένα να φροντίζουν παιδιά μέχρι αυτά που φροντίζουν ηλικιωμένους.

Οι μέθοδοι αυτές συνιστούν κατάχρηση και παραβίαση στοιχειωδών ατομικών ελευθεριών και δικαιωμάτων των ψυχικά πασχόντων ατόμων. Αυτή η παραβίαση των δικαιωμάτων φτάνει μέχρι του σημείου να θεωρείται απολύτως φυσικό, στην κατεστημένη ψυχιατρική του σήμερα, να καθηλώνονται μηχανικά ακόμα και άτομα που προσέρχονται εκουσίως για νοσηλεία.

Οι πρακτικές αυτές αποτελούν, όπως και η χημική καθήλωση, μια κορυφαία στιγμή στην διαδικασία ακύρωσης του προσώπου, μιαν ακραία μορφή του κατασταλτικού χαρακτήρα της κατεστημένης ψυχιατρικής, αυτής που ‘χάνει τον άνθρωπο πίσω από την αρρώστια’, καθώς την αντιμετωπίζει σαν ‘πράγμα’, ξεκομμένο από το όλο της ύπαρξης και το κοινωνικό σώμα. Σηματοδοτούν τον ανεξέλεγκτο χαρακτήρα μιας ψυχιατρικής εξουσίας, που θεωρεί ότι μόνο αυτή μπορεί να γνωρίζει, να αξιολογεί και ν΄ αποδίδει νόημα στις σκέψεις, στα συναισθήματα και στις επιθυμίες του ‘πάσχοντος άλλου’, μια γνώση/εξουσία (πιο πολύ εξουσία, παρά γνώση) που θεωρεί ότι της δίνει την πλήρη δικαιοδοσία για να κάνει πάνω στο σώμα του άλλου ό,τι στην δεδομένη στιγμή, αυθαίρετα και υποκειμενικά, κρίνει : να το περιορίσει, να το δέσει, να το απομονώσει, να το ναρκώσει - αντί ν΄ αφιερώσει χρόνο, να επικοινωνήσει, να συνομιλήσει, να κατανοήσει.

Σε μια τέτοια ψυχιατρική, οι εκδηλώσεις του ψυχικού πόνου (με όσο ακραίο τρόπο κι΄ αν, ενίοτε, οδηγούνται να εκφραστούν) αντί να κατανοηθούν στην πολυπλοκότητα τους και μάλιστα ως συνέπειες, σε μεγάλο βαθμό, του ίδιου του μηχανισμού λειτουργίας της κατασταλτικής ψυχιατρικής, με την πληθώρα των ακούσιων νοσηλειών και των βίαιων προσαγωγών, ακυρώνονται πλήρως ως προς το νόημά τους και απλώς καταστέλλονται.

Στο βαθμό που ενσαρκώνουν τον τρόπο που η κατεστημένη ψυχιατρική προσλαμβάνει την ψυχική οδύνη, οι λογικές που διέπουν αυτές τις πρακτικές διαχέονται εκτός ψυχιατρείου και γενικά των μονάδων νοσηλείας, μέσα στις υπηρεσίες που υποτίθεται ότι θα το υποκαθιστούσαν, μετατρέποντας σε επιδερμική την όποια ‘μετάβαση στην κοινότητα’.

Αναπαράγουν και διαιωνίζουν τις πρακτικές της φύλαξης και της στέρηση της ελευθερίας στο όνομα της προστασίας και της θεραπείας, εμποδίζοντας την ανάπτυξη νέων και δημιουργικών μεθόδων αντιμετώπισης του ψυχικά πάσχοντος.

Στο βαθμό, μάλιστα, που εφαρμόζονται κατά κόρον και μέσα στις δομές της λεγόμενης ψυχοκοινωνικής αποκατάστασης (ξενώνες και οικοτροφεία), δεν κάνουν άλλο από τα να μετατρέπουν αυτές τις δομές σε απλό περιτύλιγμα της διαιώνισης του παλιού σκληρού ιδρυματισμού.

Η εφαρμογή «πρωτοκόλλων», που υποτίθεται ότι συνιστούν «εξορθολογισμό» στη χρήση των πρακτικών αυτών, ενάντια στην καταχρηστική εφαρμογή τους, δεν λειτουργούν παρά ως άλλοθι για την ανεμπόδιστη χρήση τους.

Η μηχανική καθήλωση (και η απομόνωση) δεν είναι ιατρική πράξη. Πολύ περισσότερο, δεν είναι μια ουδέτερη ‘διαχείριση του κινδύνου’. Τραυματίζει, συχνά ανεπανόρθωτα, το άτομο που την υφίσταται, ενώ δεν είναι σπάνιοι οι θάνατοι μηχανικά καθηλωμένων ατόμων, συχνά ξεχασμένων για μέρες δεμένων στο κρεβάτι τους - θάνατοι πολύ πιο συχνοί απ΄ όσο συνήθως νομίζεται και που σχεδόν πάντα συγκαλύπτονται από την ‘αλληλεγγύη της συντεχνίας’ και αποδίδονται εντελώς παράνομα σε άλλες αιτίες.

Καλούμε όλους τους φορείς και τις ενώσεις της ψυχιατρικής κοινότητας και όλων των επαγγελματιών ψυχικής υγείας, τις ενώσεις και τα κινήματα των χρηστών και των οικογενειών, να πάρουν ανοιχτή και δημόσια θέση ενάντια στην εφαρμογή της μηχανικής καθήλωσης και της απομόνωσης, παντού και κάτω από οποιεσδήποτε συνθήκες, για την άμεση κατάργησή τους, τον χαρακτηρισμό τους ως μεθόδων κατάφωρα αντιθεραπευτικών και καταχρηστικών των δικαιωμάτων των ψυχικά πασχόντων και ως εκ τούτου ως ποινικού αδικήματος, που θα τελεί όποιος τις χρησιμοποιεί.

Δεσμευόμαστε στην προσπάθεια δημιουργίας εκείνων των προϋποθέσεων ώστε άτομα που έχουν υποστεί αυτές τις τραυματικές εμπειρίες και /ή άτομα του περιβάλλοντος τους που παρακολούθησαν ανήμπορα να αντιδράσουν την άσκηση αυτής της ιδρυματικής βαρβαρότητας, ή και τον θάνατο των προσφιλών τους προσώπων εξαιτίας αυτών των πρακτικών, να μπορούν να βρουν την αναγκαία στήριξη για δημόσια καταγγελία των όσων υπέστησαν και για νομική συμπαράσταση στις όποιες διεκδικήσεις τους απέναντι σε όσους τους/τις υπέβαλλαν σ΄ αυτή τη βάναυση και απανθρωποποιητική μεταχείριση.

Διεκδικούμε όλους εκείνους τους αναγκαίους όρους (ποσοτικούς και ποιοτικούς, μεταξύ των οποίων και την κατάλληλη προς τούτο εκπαίδευση), που έχουν ανάγκη οι υπηρεσίες ψυχικής υγείας και, πάνω απ΄ όλα, τη ριζικά εναλλακτική κουλτούρα, για μια διαφορετική προσέγγιση στο πρόβλημα της ψυχικού πόνου και στις αναπάντητες ανάγκες που αυτός εκφράζει, η οποία θα αναδεικνύει τις πραγματικές αξίες και αρχές μιας εναλλακτικής ψυχιατρικής ως άρνησης και ξεπεράσματος των πρακτικών του εγκλεισμού και της ιδρυματικής βίας."

ΑΠΟ ΤΟ ΔΑΦΝΙ ΣΤΗ ΛΕΡΟ, ΜΕΤΑ ΣΕ ΞΕΝΩΝΑ ΣΤΟ ΑΙΓΑΛΕΩ ΚΑΙ ΤΩΡΑ ΠΑΛΙ ΣΤΟ ΔΑΦΝΙ

2011-09-18T01:58:00.000+03:00

Ο ΞΕΝΩΝΑΣ ΤΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΣΤΟ ΑΙΓΑΛΕΩ ΚΛΕΙΝΕΙ. ΟΙ ΕΝΟΙΚΟΙ ΕΠΙΣΤΡΕΦΟΥΝ ΣΤΟ ΔΑΦΝΙ.

ΑΠΟ ΤΟ ΔΑΦΝΙ ΣΤΗ ΛΕΡΟ, ΜΕΤΑ ΣΕ ΞΕΝΩΝΑ ΣΤΟ ΑΙΓΑΛΕΩ ΚΑΙ ΤΩΡΑ ΠΑΛΙ ΣΤΟ ΔΑΦΝΙ

[http://psyspirosi.gr/2009-02-22-18-34-08/449-2011-09-17-05-59-21.html]

Οι πρώτες επιστροφές άρχισαν…Με διαδικασίες fast track, κατά την ορολογία και την πρακτική των εγκάθετων της τρόικας, οι 13 ένοικοι του ξενώνα του Κέντρου Ψυχικής Υγιεινής στο Αιγάλεω αποφασίστηκε να μεταφερθούν στο Δαφνί και σε άλλες δομές, μετά το κλείσιμο του ξενώνα, που ακολούθησε το πρώτο κύμα μαζικών απολύσεων από το ΕΚΕΨΥΕ προχτές (70 λειτουργών ψυχικής υγείας με συμβάσεις ορισμένου χρόνου).

Μέσα σε μια βδομάδα, όπως διέταξε το εκτελεστικό επιτελείο του φον Λοβέρδου, οι ασθενείς θα πρέπει να μεταφερθούν αλλού - ορισμένοι σε οικοτροφείο της ΜΚΟ «Εδρα», άλλοι στον ξενώνα βραχείας παραμονής της ψυχιατρικής κλινικής του νοσοκομείου «Ευαγγελισμός» (απ΄ όπου είχαν μεταστεγαστεί στον εν λόγω ξενώνα στο Αιγάλεω), ενώ οι περισσότεροι (8) στο Δαφνί, σε κενές θέσεις των στεγαστικών του δομών.

Λίγο πριν τις 2 μμ, στις 15/9, ήλθε η ειδοποίηση από το Υπουργείο και αμέσως συγκλήθηκε επείγουσα συνάντηση για την επομένη το πρωί, των διευθυντών και των επιστημονικών υπευθύνων των στεγαστικών δομών του ΨΝΑ προκειμένου, πρώτον, να υποδεχτούν, θέλοντας και μη, τους εκδιωκόμενους από τον ξενώνα του Αιγάλεω και δεύτερο, για να γίνει η επισήμανση, για πολλοστή φορά, ότι εξακολουθούν να υπάρχουν 101 κενές θέσεις στις πάνω από 100 στεγαστικές δομές του ΨΝΑ, ξενώνες, οικοτροφεία και προστατευόμενα διαμερίσματα (όπου φιλοξενούνται πάνω από 600 ένοικοι).

Ακούστηκε ότι, μετά το Αιγάλεω, ίσως έπεται η Λειβαδιά (όπου το ΕΚΕΨΥΕ έχει δύο οικοτροφεία), πιθανόν οι στεγαστικές δομές του ΕΠΙΨΥ, ενώ κυκλοφόρησαν και τα ονόματα κάποιων εταιρειών που ετοιμάζονται, μετά τις δραστικές περικοπές, να ξεφορτωθούν κάποιες από τις δομές τους, στέλνοντας τους ασθενείς στα ψυχιατρεία. Ακούστηκε για φορείς όπως το ΕΚΕΨΥΕ, ότι θα κρατήσει πρωτίστως την δραστηριότητα του ΚΕΚ (‘εκπαίδευση’), ενώ το ΕΠΙΨΥ θα ασχολείται κυρίως με την ‘έρευνα’. Τέρμα η προσφορά υπηρεσιών προς τους χρήστες, τουλάχιστον με τη μορφή των στεγαστικών δομών.

Για πολλοστή φορά, αυτομομφές από τη μια, και ‘αποποίηση των ευθυνών’ από την άλλη, των λειτουργών του ΨΝΑ που κρατούν κενές αυτές τις θέσεις για μεγάλο χρονικό διάστημα. Στη χρόνια ‘δυσλειτουργία’ του ψυχιατρικού κατεστημένου (τις λογικές της επιλογής των πιο ‘λειτουργικών’ και ‘ήσυχων’, την στενά κλινική, κατασταλτική και διεκπεραιωτική λογική, την αδράνεια και την παθητικότητα), έχει, ωστόσο, προστεθεί, τελευταία, η δραστική μείωση του προσωπικού των στεγαστικών δομών, που έχει σπρώξει πολλές από αυτές πέρα από τα όρια των όποιων δυνατοτήτων και επιδιώξεων για θεραπευτική, αποκαταστασιακή και ασφαλή λειτουργία. Ωστόσο, το Υπουργείο, αντί να είχε ήδη φροντίσει να δημιουργήσει τους όρους ώστε το ΨΝΑ και ο κάθε λειτουργός να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις του προς όσους έχουν ανάγκη φιλοξενίας σε στεγαστική δομή (που είναι ήδη πολλοί και διαρκώς αυξάνονται), συνόδευε παθητικά, διαμέσου και των εκάστοτε Διοικήσεων και των αρμόδιων υπηρεσιών του Υπουργείου, αυτή την κατάσταση της αδράνειας, την οποία τώρα, ως ουρά, πλέον, της τρόικας, επιρρίπτει, κατά τον γνωστό λαϊκίστικο τρόπο, αποκλειστικά στους λειτουργούς του ΨΝΑ.

Βρέθηκε, λοιπόν, το επιχείρημα που θα επισείεται και θα δικαιολογεί τις ‘επιστροφές’ από τις δομές των ‘ΜΚΟ’, οι οποίες προβλέπεται ότι θ’ αρχίσουν με γεωμετρική πρόοδο να κλείνουν : στη διάθεση των εκδιωκομένων, πρώτα, οι κενές θέσεις των δομών του ΨΝΑ (του Δρομοκαϊτείου, του ΨΝΘ κοκ), έπειτα, όμως, όταν το πράγμα ‘σοβαρέψει’, το ξανάνοιγμα μερικών κτιρίων στο εσωτερικό των ψυχιατρείων, κλειστών από κάποια χρόνια και μισοερειπωμένων. Με τον ίδιο τρόπο, αντιθεραπευτικό και απάνθρωπο, που άνθρωποι μεταφέρονται, μέσα σε λίγες μέρες, από τη δομή στην οποία έζησαν για πολλά χρόνια, αλλού, με τον ίδιο ακριβώς τρόπο, η παρότρυνση είναι τώρα στο ΨΝΑ «ας τα γεμίσουμε εμείς μέχρι την άλλη βδομάδα, για να μη μας φέρουν από αλλού».

Το κρίσιμο ερώτημα είναι ποια αντίσταση θα προβάλλουν οι λειτουργοί ψυχικής υγείας, στον δημόσιο και στον ιδιωτικό τομέα, ώστε να μη μετατραπούν, επίσης με διαδικασίες fast tack, σε εργαλεία μιας χωρίς προηγούμενο παλινδρόμησης. Μια αντίσταση τόσο σε πολιτικό επίπεδο, όσο και σε συνάρτηση με την αξιοπιστία της θεραπευτικής δραστηριότητας, δεδομένου ότι αυτή δεν μπορεί κατ΄ ουδένα τρόπο να αναχθεί σε διαδικασία απλής μετακόμισης, ως αντικειμένων, «από εδώ, εκεί» μέσα σε λίγες μέρες.

Η διάλυση του ξενώνα στο Αιγάλεω είναι όχι μόνο η αρχή, αλλά, επιπροσθέτως, και άκρως ενδεικτική. Η κατάληξη που ο φον Λοβέρδος επεφύλαξε σ΄ αυτούς τους ανθρώπους, είναι άκρως ενδεικτική του αποτρόπαιου κοινωνικού εγκλήματος που επιτελείται σ΄ αυτή τη χώρα, όπως και σ΄ όλη τη Ευρώπη. Κάποιοι από τους ενοίκους αυτού του ξενώνα νοσηλεύονταν, μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 70, στο Δαφνί. Από αυτό μεταφέρθηκαν, με το γνωστό τρόπο (τις γνωστές ‘καραβιές’ με τον αριθμό στο πέτο), στην ευρισκόμενη τότε στην ‘ακμή’ της «Λέρο» (στο ΚΘΛ). Το 1990-91, στα πλαίσια του προγράμματος «Λέρος Ι» (καν. ΕΟΚ 815/84), μεταφέρθηκαν, στα πλαίσια της συμμετοχής του ιδιωτικού μη κερδοσκοπικού τομέα, στον ξενώνα του Αιγάλεω, που ιδρύθηκε ακριβώς γι΄ αυτό το σκοπό (την αποιδρυματοποίηση του ΚΘ Λέρου). Τώρα, 20 χρόνια μετά, καταλήγουν εκεί απ΄ όπου ξεκίνησαν, στο Δαφνί. Δεν υπάρχει πιο αντιπροσωπευτική εικόνα και έκφραση της «ψυχιατρικής μεταρρύθμισης» στην Ελλάδα από την διαδρομή αυτών των ανθρώπων. Και είμαστε μόνο στην αρχή.

Γι΄ αυτό, το να λέμε απλώς ότι η κατάρρευση των υπηρεσιών ψυχικής υγείας, με την δραστική περικοπή της χρηματοδότησης, τις απολύσεις κλπ, σημαίνει «επιστροφή στη Λέρο», είναι μια εύκολη φράση εντυπωσιασμού και, ως εκ τούτου, ίσως και παραπλανητική. Γιατί είναι πάντα πολύ πιο εύκολο να κραυγάζει κανείς και να καταγγέλλει έξω από μια ήδη κατασκευασμένη ‘Λέρο’ που όλοι καταδικάζουν (έχοντας μάλιστα συμμετάσχει με ποικίλους τρόπους στην κατασκευή της), από το να επερωτά και έμπρακτα ν΄ αμφισβητεί τις πρακτικές, την κουλτούρα και τις διαδικασίες των οποίων είναι φορέας και εντός των οποίων συμμετέχει η ελληνική (όπως και, στην πλειονότητά της, η ευρωπαϊκή) ψυχιατρική, οικοδομώντας την ‘Λέρο’ της κάθε εποχής. Είναι, για την ακρίβεια, επιστροφή στην προ της ‘Λέρου’ περίοδο, όταν οι πρακτικές και η κουλτούρα της ελληνικής ψυχιατρικής, θεσμικού εντολοδόχου του κράτους, εγκυμονούσαν, προετοίμαζαν και οικοδομούσαν το στρατόπεδο συγκέντρωσης - για τα οποίο, μάλιστα, μια ψυχίατρος που υπηρετούσε παλιά εκεί, για χρόνια, είχε πει, την περίοδο του διεθνούς σκανδάλου: ‘γιατί μας κατηγορούν....εμείς τους δεχτήκαμε και τους περιθάλψαμε… αλλού θα τους είχαν κάνει σαπούνι»’, δείχνοντας πολύ παραστατικά τι ήταν η δημιουργία, από τον ελληνικό κράτος και την ελληνική ψυχιατρική, αυτής της αποθήκης εξόριστων ‘ψυχών και σωμάτων’, κατ΄ αναλογία των πιο ξακουστών στρατοπέδων συγκέντρωσης και εξόντωσης.

Στην πραγματικότητα, η ‘Λέρος’ (ένα, ας μη το ξεχνάμε, μεταπολεμικό δημιούργημα) δεν ξεπεράστηκε ποτέ στην ελληνική ψυχιατρική, ενώ, ταυτόχρονα, αυτό που εγκυμονείται και έχει ήδη μπει σε τροχιά, είναι κάτι πολύ χειρότερο από την όποια ‘Λέρο’ γνωρίσαμε μέχρι τώρα….

K.Marx à A.Ruge (1843)

2011-09-17T21:46:00.001+03:00

Sur le coche d’eau, vers D., mars 1843.

Je voyage présentement en Hollande. Comme je le constate d’après la presse locale et française, l’Allemagne s’est enfoncée dans le bourbier et s’y enfonce toujours plus. Je vous assure que sans même ressentir le moindre orgueil national, on éprouve pourtant un sentiment de honte nationale, même en Hollande. Comparé au plus grand Allemand, le moindre Hollandais est encore un citoyen. Et que dire des jugements des étrangers sur le gouvernement prussien! Il règne une unanimité effrayante, personne n’est plus dupe de ce système et de sa nature simplette. Ainsi, la nouvelle école a tout de même servi à quelque chose. L’habit de parade du libéralisme est tombé, et le despotisme le plus répugnant se dresse dans toute sa nudité à la vue du monde entier.

Et cela aussi est une révélation, bien qu’en sens inverse. C’est une vérité qui nous apprend, en tout cas, à connaître le vide de notre patriotisme, la difformité de notre État, et à nous voiler la face. Vous me regardez en souriant et vous dites : la belle affaire ! Ce n’est point par honte que l’on fait une révolution. Je réponds : la honte est déjà une révolution; elle est vraiment la victoire de la Révolution française sur le patriotisme allemand qui en a triomphé en 1813. La honte est une sorte de colère, la colère rentrée. Et si toute une nation avait tellement honte, elle serait comme le lion qui se ramasse sur lui-même pour bondir. Même la honte, je l’avoue, n’existe pas encore en Allemagne; bien au contraire, ces misérables sont toujours patriotes. Mais quel système pourrait exorciser leur patriotisme, sinon ce système ridicule du nouveau chevalier ? La comédie du despotisme qu’on joue avec nous est aussi dangereuse pour lui que le fut jadis la tragédie du despotisme pour les Stuarts et les Bourbons. Et quand on persisterait, longtemps encore, à ne pas voir qu’il s’agit d’une comédie, la comédie serait déjà une révolution. L’État est chose trop sérieuse pour qu’on en fasse une arlequinade. Sans doute pourrait-on, durant un bon moment, abandonner au gré du vent un bateau rempli de fous; il voguerait cependant vers sa destinée justement parce que les fous n’en croiraient rien. Cette destinée, c’est la révolution qui nous attend.

Cologne, mai 1843

Votre lettre, mon cher ami, est une parfaite élégie, un chant funèbre à vous couper le souffle, mais elle n’a absolument rien de politique. Aucun peuple ne désespère, et même s’il doit, longtemps encore, n’espérer que par sottise, viendra pourtant le jour, après de longues années, où, par soudaine intelligence, il comblera tous ses pieux désirs.

Mais vous m’avez passé votre mal; votre thème n’est pas encore épuisé, je vais y ajouter la finale, et quand tout sera terminé, vous me tendrez la main, pour que nous reprenions du commencement. Laissez les morts enterrer leurs morts, et les pleurer. En revanche, il est enviable d’être les premiers à entrer vivants dans la vie nouvelle. Que ce sort soit le nôtre!

Il est vrai, le vieux monde appartient au philistin. Mais nous ne devons pas le traiter en épouvantail dont on se détourne craintivement. Nous devons, au contraire, le regarder bien en face. Ce maître du monde, il vaut la peine de l’étudier.

Maître du monde, il l’est, certes, mais seulement en ce qu’il emplit le monde de sa société, tels les vers emplissant un cadavre. La société de ces messieurs n’a donc besoin que d’un certain nombre d’esclaves, et les propriétaires des esclaves peuvent ne pas être libres. Si, possédant terres et gens, ils sont appelés maîtres au sens éminent du terme, ce n’en sont pas moins des philistins tout comme leurs gens.

Hommes, ce seraient des êtres pensants; hommes libres, des républicains. Les philistins ne veulent être ni ceci ni cela. Que leur reste-t-il à être et à vouloir ?

Ce qu’ils veulent, vivre et se reproduire (et quoi qu’il fasse, nul, dit Goethe, ne réussit mieux), l’animal le veut aussi; un politicien allemand pourrait tout au plus ajouter que l’homme sait qu’il le veut, et que l’Allemand est assez prudent pour ne rien vouloir de plus.

La dignité personnelle de l’homme, la liberté, il faudrait d’abord la réveiller dans la poitrine de ces hommes. Seul ce sentiment qui, avec les Grecs, disparaît de ce monde, et qui, avec le christianisme, s’évanouit dans l’azur vaporeux du ciel, peut à nouveau faire de la société une communauté des hommes, pour atteindre à leurs fins les plus élevées : un État démocratique.

En revanche, les hommes qui n’ont pas le sentiment de leur humanité adhèrent à leurs maîtres, telle une race d’esclaves, un élevage de chevaux. Les maîtres par héritage sont le but de toute cette société. Ce monde leur appartient. Ils le prennent tel qu’il est, tel qu’il se sent. Eux-mêmes, ils se prennent tels qu’ils se trouvent, et ils s’installent là où leurs pieds ont poussé, sur les nuques de ces animaux politiques qui ne connaissent qu’une seule vocation : leur être « soumis et fidèlement dévoués ».

Le monde des philistins est le monde d’animaux politiques, et si nous sommes obligés d’en reconnaître l’existence, il ne nous reste qu’à donner simplement raison au statu quo. Des siècles barbares l’ont produit et façonné, et il se dresse maintenant devant nous, tel un système cohérent, dont le principe est le monde déshumanisé. Le monde philistin le plus parfait, notre Allemagne, devait naturellement rester loin derrière la Révolution française, qui a rétabli l’homme; et l’Aristote allemand qui voudrait déduire sa Politique de nos conditions sociales mettrait en épigraphe : « L’homme est un animal sociable, mais il n’a rien d’un animal politique. » Quant à l’État, il ne pourrait le définir avec plus de justesse que ne l’a déjà fait M. Zôpfl, l’auteur du Droit constitutionnel en Allemagne. C’est, d’après lui, une « réunion de familles » qui, ajoutons-le, appartient par héritage et en toute propriété à une éminentissime famille appelée dynastie. Plus les familles se montrent fécondes, plus les gens sont heureux, plus l’État est grand, plus la dynastie est puissante, et c’est pourquoi, dans la Prusse naturellement despotique, on accorde une prime de cinquante thalers pour le septième garçon.

Les Allemands sont des réalistes tellement circonspects que toutes leurs aspirations et toutes leurs pensées les plus sublimes ne dépassent pas la simple existence. Et c’est cette réalité, et rien de plus, qu’acceptent ceux qui les dominent. Étant, eux aussi, des réalistes, ces gens sont bien éloignés de toute pensée et de toute grandeur humaine, ils sont officiers ordinaires et hobereaux; mais ils ne se trompent pas, ils ont raison : tels qu’ils sont, ils suffisent parfaitement pour exploiter et dominer ce règne animal, car domination et exploitation ne sont qu’une seule et même idée, ici comme partout. Et quand ils reçoivent l’hommage, et contemplent le pullulement de têtes de ces êtres privés de cerveaux, quelle pensée leur vient, sinon celle qui vint à Napoléon sur la rive de la Bérésina ? On raconte qu’il aurait montré du doigt le grouillement des hommes qui se noyaient, et crié à son compagnon : Voyez ces crapauds! Il semble qu’on ait menti en rapportant ce propos, mais il n’en est pas moins vrai. La seule pensée du despotisme, c’est le mépris des hommes, c’est l’homme vidé de son humanité, et cette pensée a sur beaucoup d’autres l’avantage d’être en même temps un fait. Le despote voit les hommes à jamais privés de dignité. Devant ses yeux, et pour lui, ils se noient dans la vase de la vie vulgaire, d’où ils remontent incessamment à la surface, comme font les grenouilles. Si cette opinion peut s’imposer même à des hommes qui, tel Napoléon avant sa folie dynastique, étaient capables de grands desseins, comment se pourrait-il qu’un roi ordinaire fût idéaliste au sein d’une telle réalité ?

Le principe absolu de la monarchie, c’est l’homme méprisé et méprisable, l’homme déshumanisé; et Montesquieu a grand tort d’affirmer que ce principe c’est l’honneur. Il se tire d’affaire grâce à la distinction entre monarchie, despotisme et tyrannie. Mais ce sont là des noms d’une seule et même idée; il s’agit tout au plus d’une différence de mœurs, le principe étant identique. Quand le principe monarchique est majoritaire, les hommes sont dans la minorité; quand il n’est pas mis en doute, il n’y a point d’hommes. Or, pourquoi un individu tel que le roi de Prusse, à qui rien n’indique qu’il soit mis en question, n’obéirait-il pas à son seul caprice ? Et puisqu’il le fait, qu’en résulte-t-il ? Des desseins contradictoires ? Soit, ce ne sera rien. Des velléités Stériles ? Pourtant, elles sont toujours la seule réalité politique. Le rouge de la honte et les situations gênantes ? La seule honte et la seule gêne, c’est la perte du trône. Aussi longtemps que le caprice reste en place, il a raison. Quelque inconstant, insensé et méprisable qu’il soit, le caprice sera toujours assez bon pour gouverner un peuple qui n’a jamais connu d’autre loi que le bon plaisir de ses rois. Je ne dis nullement qu’un système Stupide et la perte de l’estime à l’intérieur et à l’extérieur resteront sans conséquences; je ne garantis pas, quant à moi, la sécurité de la nef des fous; mais je prétends que le roi de Prusse sera un homme de son temps aussi longtemps que le monde absurde sera le monde réel.

Vous le savez, je m’intéresse beaucoup à cet homme. À l’époque où il n’avait pour organe que le Berliner politkches Wochenblatt, je m’apercevais déjà de sa valeur et de sa vocation. Dès la prestation de serment, à Kônigsberg, il justifia mon sentiment que désormais la question allait devenir purement personnelle. Son cœur et son âme, proclama-t-il, seraient la future Constitution du domaine de Prusse, de son État à lui; et vraiment, en Prusse, le roi est le système. Il est la seule personne politique. Sa personnalité détermine le système dans un sens ou dans l’autre. Ce qu’il fait ou ce qu’on lui fait faire, ce qu’il pense ou ce qu’on lui fait dire, c’est ce qu’en Prusse l’État pense ou fait. Il est donc vraiment méritoire que le roi actuel l’ait admis sans réserve.

Il est un seul point sur lequel on s’est trompé un certain temps : on a donné trop d’importance aux désirs et aux pensées que le roi s’apprêtait à révéler. Cela ne pouvait rien changer à l’affaire : le philistin est le matériau de la monarchie et le monarque n’est jamais que le roi des philistins; tant que les deux parties restent ce qu’elles sont, il ne peut changer ni lui-même ni ses gens en hommes libres, en hommes véritables.

Muni d’une théorie qui n’était certainement pas celle de son père, le roi de Prusse a tenté de modifier le système. Le sort de cette tentative est connu. Elle a complètement échoué. Tout naturellement. Une fois qu’on a atteint le monde animal de la politique, impossible de faire un pas de plus dans la réaction; il n’existe plus qu’un moyen d’avancer, c’est de quitter sa base et de passer dans le monde humain de la démocratie.

Le vieux roi ne voulait rien d’extravagant; c’était un philistin sans prétentions intellectuelles. Il savait que l’État de valets et la possession de cet État ne réclamaient qu’une existence prosaïque et calme. Le jeune roi était plus alerte et plus éveillé, et il se faisait une idée bien plus haute de la toute-puissance du monarque, qui ne connaît d’autre frein que son cœur et sa raison. Le vieil État encroûté, celui des valets et des esclaves, lui inspirait de la répugnance. Il voulait le rendre vivant et le pénétrer de ses désirs, de ses sentiments et de ses idées; et cela, il pouvait l’exiger, lui, dans son État à lui : il s’agissait seulement de réussir. De là ses effusions et ses discours libéraux. C’était le cœur débordant et vivant du roi, non la loi morte, qui devait gouverner tous ses sujets. Il voulait mobiliser tous les cœurs et tous les esprits pour ses désirs profonds et ses projets longuement nourris. Il y eut un mouvement ; mais les autres cœurs ne battaient pas à l’unisson du sien, et les gouvernés ne pouvaient ouvrir la bouche sans parler de l’abolition de l’ancien règne. Les idéalistes, ces gens qui, dans leur impudence, veulent faire de l’homme un être humain, prirent la parole et, pendant que le roi délirait en vieil-allemand, ils se croyaient autorisés à philosopher en allemand moderne. Voilà qui, assurément, était inouï en Prusse. Pendant un instant, il sembla que l’ancien ordre de choses était sens dessus dessous; bien mieux, on vit les choses prendre figure humaine, il y eut même des hommes de renom, bien qu’il soit interdit, dans les Diètes, de prononcer des noms; mais les valets du vieux despotisme eurent tôt fait de mettre fin à ces menées peu allemandes. Il n’était pas difficile de provoquer un conflit ouvert entre les désirs du roi, nostalgique d’un grand passé plein de prêtres, de chevaliers et de serfs, et les desseins des idéalistes, uniquement préoccupés des résultats de la Révolution française, qui souhaitaient donc toujours, en fin de compte, la république et un ordre de l’humanité libre, au lieu de l’ordre des choses mortes. Quand ce conflit fut devenu suffisamment aigu et gênant, et quand le coléreux monarque fut assez irrité, les valets, qui avaient jusque-là dirigé si facilement la marche des affaires, s’approchèrent de lui et déclarèrent que le roi avait tort d’inciter ses sujets à des discours inutiles et qu’ils ne pourraient pas gouverner la race des parleurs. Le maître de tous les Russes de l’arrière s’inquiétait, lui aussi, de voir s’agiter les têtes des Russes de devant, et il exigeait le rétablissement du tranquille état de choses de naguère1. On fit une nouvelle édition de l’ancienne mise au ban de tous désirs et de toutes pensées humaines vouées aux droits et aux devoirs de l’homme ; autrement dit, on en revint à l’État encroûté, à l’ancien État des valets, où l’esclave sert en silence et où le propriétaire du pays et des gens gouverne le plus silencieusement possible, par le seul moyen d’une domesticité bien dressée et obséquieuse. Ni les uns ni l’autre ne peuvent dire ce qu’ils veulent, ni les uns qu’ils veulent devenir des hommes, ni l’autre qu’il n’a que faire d’hommes dans son pays. Le silence est donc le seul expédient. Muta pecora, prona et ventri oboedientia.

Telle est la tentative de supprimer l’État des philistins sur sa propre base, et tel en est l’échec : on a rendu évident à tout le monde que le despotisme ne peut se passer de la brutalité et que l’humanité lui est chose impossible. Seule la brutalité peut maintenir un état de choses fait de brutalité. Et me voilà au terme de notre tâche commune, qui était d’examiner de près le philistin et son État. Vous ne direz pas que je surestime le présent, et si pourtant je n’en désespère pas, c’est uniquement parce que sa situation désespérée me remplit d’espoir. Je ne parle pas du tout de l’impéritie des maîtres ni de l’indolence des valets et des sujets qui laissent toutes choses aller comme il plaît au bon Dieu ; et pourtant, les deux réunies suffiraient déjà pour provoquer une catastrophe. Je me borne à vous signaler le fait que voici : les ennemis des philistins, en un mot tous les hommes qui pensent et tous ceux qui souffrent, sont parvenus à une entente, dont les moyens leur manquaient absolument jusqu’alors, et même le système de reproduction des sujets, le système passif d’autrefois, enrôle chaque jour des recrues pour le service de l’humanité nouvelle. Cependant, le système de l’industrie et du commerce, de la propriété et de l’exploitation des hommes conduit, plus rapidement encore que l’accroissement de la population, à une rupture au sein de la société actuelle; et l’ancien système est incapable de guérir cette rupture, parce qu’il ne guérit ni ne crée rien, mais ne fait qu’exister et jouir. Or, l’existence de l’humanité souffrante qui pense, et de l’humanité pensante, qui est opprimée, deviendra nécessairement immangeable et indigeste pour le monde animal des philistins, monde passif et qui jouit sans penser à rien.

C’est à nous d’amener complètement au grand jour l’ancien monde et de former positivement le monde nouveau. Plus les événements laisseront de temps à l’humanité pensante pour se ressaisir et à l’humanité souffrante pour s’associer, et plus achevé viendra au monde le produit que le présent abrite dans son sein.

Kreuznach, septembre 1843

Je me réjouis de ce que votre décision est prise et qu’après ces regards en arrière sur le passé vos pensées se tournent en avant, vers une entreprise nouvelle. À Paris donc, cette vieille et grande école de la philosophie, absit omen! et cette nouvelle capitale du monde nouveau. Nécessité fait loi. C’est pourquoi je ne doute pas que tous les obstacles, dont je ne méconnais pas le poids, pourront être écartés.

Mais que l’entreprise aboutisse ou non, dans tous les cas je serai à Paris à la fin du mois, parce que l’air d’ici rend nos esprits serfs et qu’en Allemagne je ne vois absolument pas de champ pour une activité libre.

En Allemagne, l’oppression brutale est partout; c’est une vraie anarchie de l’esprit; le règne de la bêtise elle-même est advenu, et Zurich obéit aux ordres de Berlin; aussi est-il de plus en plus évident qu’il faut chercher un nouveau point de ralliement pour les esprits réellement pensants et indépendants. Je suis convaincu que notre projet répondra à un vrai besoin, et il doit être possible de satisfaire réellement les besoins réels. Aussi n’ai-je pas le moindre doute quant à l’entreprise, pour peu que l’on s’y mette sérieusement.

Plus grande encore peut-être que les obstacles extérieurs semblent être les difficultés intérieures. Car s’il n’y a pas le moindre doute quant au point de départ, la confusion est d’autant plus grande quant au but. Non seulement l’anarchie générale a éclaté parmi les réformateurs, mais chacun est bien obligé de s’avouer qu’il n’a pas une vue exacte de ce qui doit arriver. Or, l’avantage de la nouvelle tendance, c’est justement que nous ne voulons pas anticiper le monde dogmatiquement, mais découvrir le monde nouveau, en commençant par la critique du monde ancien. Jusqu’ici les philosophes détenaient la solution de toutes les énigmes dans leur pupitre, et ce monde bêtement exotérique n’avait qu’à ouvrir le bec pour que les alouettes de la science absolue lui tombent toutes rôties dans la bouche. La philosophie s’est sécularisée, et la preuve la plus frappante en est que la conscience philosophique elle-même se trouve entraînée dans le tourment du combat de manière non seulement extérieure, mais aussi intérieure. Si la construction de l’avenir et l’achèvement pour tous les temps n’est pas notre affaire, ce qu’il nous faut accomplir dans le présent n’en est que plus certain, je veux dire la critique impitoyable de tout l’ordre établi, impitoyable en ce sens que la critique ne craint ni ses propres conséquences ni le conflit avec les puissances existantes.

Voilà pourquoi je ne tiens nullement à ce que nous arborions un drapeau dogmatique, bien au contraire. Notre tâche, c’est d’aider les dogmatiques à bien comprendre leurs propres thèses. Ainsi, par exemple, le communisme est une abstraction dogmatique, et ici je n’ai nullement en vue un quelconque communisme imaginaire ou possible, mais le communisme réellement existant, tel que l’enseignent Cabet, Dézamy, Weitling et d’autres. Ce communisme n’est lui-même qu’une manifestation particulière du principe humaniste, infectée de son contraire, l’intérêt privé. Par conséquent, abolition de la propriété privée et communisme ne sont nullement identiques, et le communisme a vu naître en face de lui, non pas par hasard, mais par nécessité, d’autres doctrines socialistes, comme celles de Fourier, de Proudhon, etc., parce qu’il n’est lui-même qu’une réalisation particulière, partielle, du principe socialisée. Et tout le principe socialiste n’est, quant à lui, que l’une des faces du problème, celle qui concerne la réalité de l’être humain vrai. Nous devons nous soucier tout autant de l’autre face, de l’existence théorique de l’homme, donc prendre la religion, la science, etc., pour objet de notre critique. Nous voulons en outre agir sur nos contemporains, c’est-à-dire sur nos contemporains allemands. Comment procéder ? — telle est la question. Il y a deux faits incontestables. La religion, d’une part, la politique, d’autre part, sont des objets qui constituent le principal intérêt de l’Allemagne actuelle. C’est par elles, telles qu’elles sont, qu’il nous faut commencer, sans leur opposer tel système tout fait, dans le genre du Voyage en Icarie.

La raison a toujours existé, mais pas toujours sous la forme raisonnable. Le critique peut donc se rattacher à n’importe quelle forme de la conscience théorique et pratique, et déployer, en partant des propres formes de la réalité existante, la vraie réalité comme leur exigence et leur fin ultime. Or, touchant la vie réelle, c’est précisément l’Etat politique — même quand il n’est pas encore empli, de manière consciente, des exigences socialistes — qui renferme dans toutes ses formes modernes les exigences de la raison. Et il ne s’en tient pas là. Partout il suppose la raison devenue réalité. Mais partout aussi, il tombe dans la contradiction entre sa vocation théorique et ses présuppositions réelles.

C’est pourquoi, en partant de ce conflit de l’État politique avec lui-même, on peut dégager partout la vérité sociale. De même que la religion est le sommaire des luttes théoriques de l’humanité, de même l’État politique est le sommaire de ses luttes pratiques. L’État politique exprime donc dans sa propre forme, sub specie rei publicae, comme République, toutes les luttes, tous les besoins, toutes les vérités de la société. Prendre pour objet de la critique la question politique la plus spéciale — par exemple la différence entre le système des ordres et le système représentatif — n’est donc nullement au-dessous de la hauteur des principes. Cette question n’exprime, en effet, que d’une manière politique la différence entre la souveraineté de l’homme et la souveraineté de la propriété privée. Non seulement le critique peut, mais il doit s’intéresser à ces questions politiques (qui, de l’avis des socialistes extrêmes, ne méritent que mépris). En démontrant la supériorité du système représentatif sur le système corporatif, il intéresse pratiquement un grand parti. En élevant le système représentatif de sa forme politique à la forme générale, et en faisant valoir la vraie signification dont il est le porteur, il oblige en même temps ce parti à se dépasser lui-même, car sa victoire est en même temps sa perte.

Par conséquent, rien ne nous empêche de relier notre critique à la critique de la politique, à la prise de parti en la politique, donc à des luttes réelles, et de nous identifier à ces luttes. Nous ne nous présentons pas alors au monde en doctrinaires armés d’un nouveau principe : voici la vérité, agenouille-toi ! Nous développons pour le monde des principes nouveaux que nous tirons des principes mêmes du monde. Nous ne lui disons pas : « renonce à tes luttes, ce sont des enfantillages ; c’est à nous de te faire entendre la vraie devise du combat ». Tout ce que nous faisons, c’est montrer au monde pourquoi il lutte en réalité, et la conscience est une chose qu’il doit faire sienne, même contre son gré.

La réforme de la conscience consiste uniquement à rendre le monde conscient de lui-même, à le réveiller du sommeil où il rêve de lui-même, à lui expliquer ses propres actions. Tout notre but ne peut consister qu’à faire en sorte que les questions religieuses et politiques soient formulées de manière humaine et consciente, comme c’est d’ailleurs le cas dans la critique de la religion chez Feuerbach.

Notre devise sera donc : réforme de la conscience, non par des dogmes, mais par l’analyse de la conscience mystique, obscure à elle-même, qu’elle se manifeste dans la religion ou dans la politique. On verra alors que, depuis longtemps, le monde possède le rêve d’une chose dont il lui suffirait de prendre conscience pour la posséder réellement. On s’apercevra qu’il ne s’agit pas de tirer un grand trait suspensif entre le passé et l’avenir, mais d’accomplir les idées du passé. On verra enfin que l’humanité ne commence pas une œuvre nouvelle, mais qu’elle réalise son œuvre ancienne avec conscience.

Nous pouvons, par conséquent, formuler la tendance de notre revue en un seul mot : examen introspectif (philosophie critique) de notre temps sur ses luttes et ses aspirations. C’est là une tâche pour le monde et pour nous. Ce ne peut être que l’œuvre de forces réunies. Il s’agit d’une confession, voilà tout. Pour se faire pardonner ses péchés, l’humanité n’a qu’à les reconnaître pour tels.