* Επξεργασμένη μορφή της εισήγησης μου στο συνέδριο Ο δρόμος για τη Δικαιοσύνη, που έγινε το φθινόπωρο του 2009 στη Θεσσαλονίκη προς τιμήν του καθηγητή Στέργου Αλεξιάδη
[1] Το υλικό περιλαμβάνει δημοσιεύματα από τις πρωϊνές εφημερίδες ΤΟ ΒΗΜΑ και ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ και τις απογευματινές ΤΑ ΝΕΑ, ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ, ΕΘΝΟΣ. Από τις ηλεκτρονικές πηγές, συλλέγεται υλικό από το tvxs ενώ για συγκεκριμένες περιόδους στο υλικό περιλαμβάνονται και τα κεντρικά δελτία ειδήσεων των ΝΕΤ, ANT1 και ΣΚΑΙ
[2] Σχετικά δημοσιεύματα αρχίζουν να εμφανίζονται ήδη από το καλοκαίρι με κύριο χαρακτηριστικό τις αναφορές στον προγραμματισμό και τον εξοπλισμό της ΕΛ.ΑΣ, οι οποίες ενίοτε παρουσιάζονται με όρους προετοιμασίας πολεμικής μηχανής ενόψει σύρραξης. Ενδεικτικά: «Σε προετοιμασία για την αντιμετώπιση ενός ιδιαίτερα θερμού φθινοπώρου έχει αποδυθεί η Ελληνική Αστυνομία. Η δίκη των ειδικών φρουρών που κατηγορούνται για τη δολοφονία του 15χρονου Αλέξη Γρηγορόπουλου, η οποία έχει προγραμματιστεί για τα μέσα Οκτωβρίου, αλλά και η συμπλήρωση ενός χρόνου από τη δολοφονία έχει σημάνει από τώρα συναγερμό στην ΕΛ.ΑΣ. που προσπαθεί να μην πιαστεί απροετοίμαστη […] Στο πλαίσιο πάντως αυτό έχει ήδη αποφασιστεί η αγορά νέων όπλων στην ΕΛ.ΑΣ., στα οποία περιλαμβάνονται χειροβομβίδες, καουτσούκ, taser - όπλα ηλεκτρικής εκκένωσης και αύρες με κανονάκια νερού» [ΤΑ ΝΕΑ 29/8/2009]
[αναφορά σε μια νέου τύπου αύρα που προμηθεύτηκε η ΕΛ.ΑΣ]
«Η αγορά αυτού του οχήματος θεωρήθηκε αναγκαία από τους επιτελείς της ΕΛ.ΑΣ. μετά τα αλλεπάλληλα επεισόδια του προηγούμενου Δεκεμβρίου και των εκτεταμένων καταστροφών στο κέντρο της Αθήνας […] Η νέου τύπου αύρα της ΕΛ.ΑΣ. θα είναι κάτι μεταξύ πυροσβεστικού οχήματος και... τανκ. Θα κινείται πάντα με τη συνοδεία διμοιριών και θα αποτελεί- όπως αναφέρουν οι αξιωματικοί της ΕΛ.ΑΣ.- τον νέο μηχανισμό καταστολής των επεισοδίων αλλά και περιορισμού των καταστροφών που μπορεί να προξενούνται στο κέντρο της Αθήνας». ΤΟ ΒΗΜΑ 19/9/2009
[3] Βλέπε κυρίως το έργο του Stuart Hall
[4] Αναφέρομαι στην κατηγορία των φορέων πρωταρχικού προσδιορισμού (primary definers) όπως την επεξεργάζονται οι Hall, S., C., Critcher, T., Jefferson, J., Clarke & Roberts, B. Στο κλασικό έργο Policing the crisis: Mugging, the state and law and order, London: Macmillan, (1978: 58): Κατά τους Hall et al., φορείς πρωταρχικού προσδιορισμού (primary definers), όπως οι κάτοχοι θεσμικής ή αντιπροσωπευτικής ισχύος και ειδικής γνώσης, έχουν «μια συστηματικά δομημένη μεγαλύτερη πρόσβαση στα μέσα» και οι οπτικές τους θέτουν τα όρια του ερμηνευτικού πλαισίου της κοινωνικής πραγματικότητας»
[5] Μολονότι μεγάλο μέρος των δημοσιευμάτων του υλικού βασίζεται στον λόγο των πηγών από τις οποίες αντλούνται τα στοιχεία για το πληροφοριακό και ερμηνευτικό περιεχόμενο των μηνυμάτων, κρίθηκε ωστόσο σκόπιμη η, κατά περιπτώσεις, αυτονόμηση του λόγου των πηγών [κυρίως δηλώσεων θεσμικών φορέων, όπως της ηγεσίας των αστυνομικών αρχών, του Υπουργείου Προστασίας του Πολίτη κ.ο.κ.], ο οποίος, υπ’ αυτήν την έννοια, αποτελεί διακριτό εμπειρικό υλικό.
[6] «Μια κατάσταση, ένα επεισόδιο, ένα άτομο ή ομάδα ατόμων προσδιορίζονται ως απειλές για το κοινωνικό αξιακό πλαίσιο. Κάποιες φορές το αντικείμενο του πανικού είναι νέο· κάποιες άλλες απλά προϋπάρχει κι εμφανίζεται ξαφνικά με μια συγκεκριμένη, διακριτή μορφή· Τα ΜΜΕ προσδίδουν μια στερεοτυπική φύση στις οντότητες αυτές, ενώ στο έργο της ηθικής οχύρωσης της κοινωνίας συντελούν εκδότες, πολιτικοί, αλλά και άλλοι «ορθά» σκεπτόμενοι άνθρωποι, όπως πάσης φύσεως κοινωνικά αναγνωρισμένοι ειδικοί, προτείνοντας διάγνωση και λύση στο πρόβλημα. (η εμφάνιση του πανικού) Μερικές φορές έχει πιο σοβαρές και μακροπρόθεσμες επιπτώσεις και μπορεί να προκαλέσει μεταβολές στο νομικό σύστημα και την κοινωνική πολιτική, ή ακόμα και στον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται μια κοινωνία τον εαυτό της», Cohen, S. (1980), Folk devils and moral panics: the creation of the mods and rockers, Oxford: Martin Robertson.
[7] «Όταν η επίσημη αντίδραση σε ένα άτομο, ομάδα ατόμων ή σειρά γεγονότων είναι εντελώς αναντίστοιχη με την πραγματική απειλή, όταν οι «ειδικοί» με την μορφή αξιωματούχων της αστυνομίας, του δικαστικού σώματος, των πολιτικών και των εκδοτών αντιλαμβάνονται την απειλή με πανομοιότυπο τρόπο και εμφανίζονται να μιλούν «με μια φωνή» για δείκτες, διαγνώσεις, προγνώσεις και λύσεις, όταν στις αναπαραστάσεις των ΜΜΕ καθολικά υπογραμμίζεται μια «ξαφνική και δραματική» αύξηση (σε αριθμούς ή γεγονότα) και ‘καινοτομία» πέραν αυτού το οποίο θα υποστήριζε μια νηφάλια, ρεαλιστική εκτίμηση, τότε πιστεύουμε ότι ταιριάζει να μιλήσουμε για ηθικό πανικό» (Hall et al., 1978: 16)
[8] Βλ. σχετικά και Garland, D., On the concept of moral panic Crime Media Culture 2008; 4; 9 p.10
[9] Σε σχέση με το πώς τέθηκε πρωταρχικά το ζήτημα στο βρετανικό παράδειγμα: «Η «Νεολαία» παρουσιαζόταν ως μια αναδυόμενη κατηγορία στην μεταπολεμική Βρετανία, μια από τις πιο εμφανείς και αξιοπρόσεκτες εκδηλώσεις της κοινωνικής αλλαγής της περιόδου […] Νοηματοδοτήθηκε από τους ηθικούς φρουρούς της κοινωνίας ως κοινωνικό πρόβλημα –κάτι για το ποίο «οφείλουμε να δραστηριοποιηθούμε» (Clarke, Hall, Jefferson& Roberts, 1976: 9, στο Hall & Jefferson, επιμέλεια, Hall, S. & T. Jefferson (επιμ.), Resistance through Rituals, London: Routledge)
[10] Εντελώς ενδεικτικά αναφέρω τους τίτλους: Hall, S. & T. Jefferson (επιμ.), Resistance through Rituals, London: Routledge και Hebdidge D. ( 1981), Υπο-κουλτούρα. Το νόημα του στυλ, Αθήνα: Εκδόσεις Γνώση
[11] Το συγκεκριμένο δημοσίευμα για το λεγόμενο «άβατο των Εξαρχείων» και τις διαμορφούμενες πολιτικές αστυνόμευσης της περιοχής, όπως και πλήθος άλλων της ίδιας περιόδου, είναι βασισμένα σχεδόν αποκλειστικά σε δηλώσεις του Υπουργού Προστασίας του Πολίτη και άλλων θεσμικών φορέων. Υπενθυμίζω, ωστόσο, ότι οι πρώτες δηλώσεις και η έναρξη της εφαρμογής των μέτρων συναρτήθηκε, ως άμεση απάντηση, με επιθέσεις που έγιναν σε άλλα σημεία της Αθήνας.
[12] Ιδιαίτερα επιτυχής απόδοση από τον Κυριάκο Λίγκα, του όρου inventory που χρησιμοποιεί ο Cohen [http://crimevssocialcontrol.blogspot.com/2009/02/folk-devils-and-moral-panics.html]
[13] Σε συνέντευξή του στις 5/12 στον ραδιοσταθμό του Σκάι, ο Υπουργός Προστασίας του Πολίτη, εμφανώς εκνευρισμένος και απαντώντας σε προηγηθείσα δήλωση περί "ορδών του Χρυσοχοϊδη" με αφορμή την εκκένωση από την αστυνομία του κατειλημμένου Δημαρχείου Κερατσινίου και τη σύλληψη των καταληψιών, είπε κατά λέξη: "Οι ορδές είναι η δικιά τους στρατηγική απέναντι σε ένα κράτος της δεξιάς ανίκανο να τους αντιμετωπίσει, που τους ανέχτηκε με αποτέλεσμα να οδηγήσουν στο θάνατο και τη δολοφονία ενός μικρού παιδιού".
Προφανώς ο εκνευρισμός μειώνει τη βαρύτητα της, από θέση θεσμικού ρόλου, εκφρασμένης άποψης περί της χρονικής και αιτιακής αλληλουχίας των γεγονότων που οδήγησαν στη δολοφονία του Αλέξανδρου Γρηγορόπουλου. Είναι ένας λόγος, όμως, ο οποίος εκφράστηκε και παρέμεινε --για όσο παρέμεινε- στο δημόσιο χώρο, με τον όρο «ορδές» να συμβολοποιεί το θεσμικά «πραγματικό» υποκείμενο της απειλής
[14] Κουκουτσάκη, Α. (2009), «Οι δίκες του Δεκέμβρη» στο Ενημερωτικό Δελτίο (Νewsletter) της Επιστημονικής Εταιρείας Κοινωνικής Πολιτικής, ΔΙΠΛΟ ΤΕΥΧΟΣ 7ο - 8ο
0 σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου